ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਜੋਤੀਲਤਾ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਸੀ; ਪੂਰੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੌਬਾਰੇ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲਪਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਐਸਾ ਸੀ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜੇਤੁ ਸੀ। ਉਹ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖਾਧੇ ਸਨ। ਏਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਵੀਹ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਦੱਸ ਸਿਰ ਸਨ। ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵਿਰਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਿਲੌਰ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਗਲਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਗਹਿਣੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਦੰਦ ਚਿੱਟੇ, ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਣੂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉਖਾੜ ਸਕਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਸਕਦਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੜਪ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰੀ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ, ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭੋਗਵਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲਿਆ, ਨਰਵਾਹਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਸ਼ਚਰਜਕਾਮੀ, ਮਨੋ-ਰਥ ਪੂਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਅਤੇ ਚੈਤਰਰਥ, ਨਲਿਨੀ, ਨੰਦਨ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਆਪਣੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ। ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸੋਮੇ ਦਾ ਭੋਗੀ, ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਪੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੰਤਾ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠੁਰਤਾ, ਦਇਆਹੀਣਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੈਣੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਦਿਵਿਆ ਵਸਤਰਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ, ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਪੌਲਸਤ ਨੱਸਲ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਜਾ। ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੈਣੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ। ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜਿਹਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਗੜ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਨਿਡਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਰ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿੰਤੀਸਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ—ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਲਈ ਭੈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ—ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਖਤਰਾ ਦਿਸ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜੋ ਉੱਠ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹੇਠਲੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੇ ਕਰਤਵਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਸ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹ, ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਚਿਕਣੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ繁ਦੇਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਅਸਥਿਰ ਹੈਂ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਦੈਤਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਂਗਾ? ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਬਚਕਾਣਾ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਹੀਣ ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਫਿਰ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਂਗਾ? ਜਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਜਾਸੂਸ, ਖ਼ਜਾਨੇ ਤੇ ਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਹੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਰਾਜੇ ਹਰ ਖਤਰੇ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਦੂਰ-ਦਰਸ਼ੀ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਐਸਾ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾਸੂਸ ਹਨ, ਨਾ ਸਚੇ ਮੰਤਰੀ; ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਖਰ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਸਮੇਤ, ਕੇਵਲ ਰਾਮਾ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਦੰਡਕ ਅरण्य ਹੁਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਨੂੰ ਰਾਮਾ ਨੇ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਦੇ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਲਾਲਚੀ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਏ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ ਉਸ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਜੋ ਕਠੋਰ, ਘੱਟ ਦਾਨੀ, ਲਾਪਰਵਾਹ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਠੱਗ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਖਤਰੇ ਸਮੇਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਗਵਾ ਦਿੰਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਇੱਥੇ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਅਣਮੁੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।