ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋ ਭਰਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਆਪਣੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਹੋਰ ਭੀ ਵਧੀਆ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਅਚਿੰਤਯ ਦੇਵ ਸਥਾਣੂ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਦਾ ਸਫਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਪਾਣੀ ਲੈ ਲਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੇਕਾਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤੋਂ ਬਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਬਾਲਾ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈ ਲਓ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਥਕਾਵਟ, ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।" "ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੇਧਿਆਨ ਹੋਵੇ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੇਰੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ।" "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਦ ਤੂੰ ਬਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਬਾਲਾ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੇਗਾ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।" "ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਭਾਗ, ਦਾਨ, ਗਿਆਨ, ਬੁਧੀ ਜਾਂ ਉੱਤਰ-ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਦੋ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਬਾਲਾ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹਨ।" "ਹੇ ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਦੋ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਲਵੇਂ।" "ਇਹ ਦੋ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਲੈ ਲਓ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ; ਜਦ ਇਹ ਦੋ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧੇਗੀ; ਇਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਧੀਆਂ ਹਨ।" "ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੂੰ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਗੁਣ ਹਨ—ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ, ਤਪ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੀਆਂ।" ਇਸ 'ਤੇ, ਰਾਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਖੁਸ਼-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਧਨਿਆ ਸੂਰਜ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਪਤਝੜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਤਿੰਨੋ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਉਹ ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਘਾਹ ਦੀ ਅਣਉਚਿਤ ਸੇਜ 'ਤੇ ਟਿਕੇ, ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੀ ਬਣ ਗਈ। ਸੁਣੋ: ਇਹ ਵਾਅਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤੇਈਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਲਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਹੇ ਰਾਮ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਵੇਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ; ਉਠੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ।" ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵਡਿਆਦਿ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਦੋ ਵੀਰ ਯੁਵਰਾਜ, ਨ੍ਹਾਏ, ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਚਲ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰ 'ਤੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਦੇਵ-ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਕ ਉੱਚ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ? ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵੱਡੀ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਸੁਣੋ, ਰਾਮ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ।" "ਕਾਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਵਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤਪ ਕਰਦੇ, ਅਡੋਲ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਵੇਖਿਆ।" "ਪਰ ਜਦ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨਵ-ਵਿਵਾਹਤ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਇਆ।" "ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।" "ਉਥੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਾਮ ਨੂੰ ਅਸਰੀਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਅਨੰਗ—ਅਸਰੀਰ—ਕਹਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਿਗਿਆ, ਉਹ ਅੰਗਵਿਸ਼ਯਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ, ਕਹਾਈ।" "ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" "ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਰਹੀਏ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸੁਭਾਗੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ; ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।" "ਅਸੀਂ ਸਭ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਆਉਣ; ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂਗੇ।" "ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਅਰਪਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜਦ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਤਪਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਸਨ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਆ ਕੇ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਤਿਥਿ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।" "ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਆਤਿਥਿ ਦੀ ਰੀਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਸੁਖਦਾਈ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।" "ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਸਤਵ੍ਰਤੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ।" "ਇਥੇ, ਕਾਮ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇ; ਰਿਸ਼ੀ ਕੁਸ਼ਿਕਾ, ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਈ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਂਦਾ।" ਇਹ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਦਿਨ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਦੋ ਦੁਸ਼ਟ-ਨਾਸਕ, ਆਪਣੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਗਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਏ। ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਨੌਕਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।