ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਗਾੜੇ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਬਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਜਨਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ, ਜੋ ਉਡਦੇ ਹੋਏ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਉਹ ਤੀਰ ਪੰਜ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਨਾਗ ਬਣ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਗਏ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਡਰੇ ਹੋਏ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜਿਧਰ-ਤਿਧਰ ਭੱਜ ਪਏ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਅਕੰਪਨ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜਨਸਥਾਨ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਕੰਪਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਜੈਯ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦਰਿਆ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਡਿੱਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੱਧੁਰ ਰਾਮ ਡੁੱਬਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਸ ਸੀਸ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਕਿ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਸੁਨਿਰਮਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਾਰੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਣਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਾਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ, ਨਾਂ ਗੰਧਰਵੀ, ਨਾਂ ਅਪਸਰਾ, ਨਾਂ ਨਾਗਕੰਨਿਆ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਫਿਰ ਆਮ ਇਨਸਾਨੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੇ ਅਕੰਪਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਸਰਥੀ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਚਮਕਦੇ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਜੋ ਖਚਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਰੇਕ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਥ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਾੜਕਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਪਰਣਾਤਮਿਕ ਭੋਜਨ ਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਨਾਲ ਆਉਂਭਗਤ ਕੀਤੀ। ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਥੀਂ ਆਸਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਨ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। "ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ।" ਮਾਰੀਚ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਿਆਰੇ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਜਨਸਥਾਨ, ਜੋ ਅਜੇਤੂ ਸੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਲਵਾਂ।" ਰਾਵਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਵਾਈ, ਕਿਸ ਮਿੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ? ਕੌਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ'? ਦੱਸ। ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਆਪਣਾ ਸਿੰਗ ਕੱਟਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਤੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਦੰਦ ਖਿੱਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਕਿਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਸ ਮਾੜੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ? ਕੌਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ? ਉਹ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੈ—ਰਾਵਣ, ਉਸ ਰਾਘਵ ਨੂੰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉਹ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਚਤੁਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਜਗਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਨੋਕਦਾਰ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਚਿਕੜ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਜੰਗ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਚੋਰੀ ਵਿੱਚ—ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਛਾਲ ਮਾਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ, ਤੇ ਲੰਕਾ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਦੇ।" ਮਾਰੀਚ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ ਸੀਸ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸੁਣ। ਫਿਰ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਣ, ਖਰ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਚੀਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਈ। ਰਾਮ ਦੇ ਉਸ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਲੰਕਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਵਣ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤੇਜਸਵਤਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮਹਲ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੌਬਾਰੇ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਜਿਉਂਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ।