ਧਰਮਕਥਾ: ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਜੋ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣ — ਜੋ ਮਘਵਨ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ — ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਖਰਾ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਬਾਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਦੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਬਾਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਣ ਖਰਾ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਜਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਣ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਖਰਾ ਜਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਧਕਾ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਫੈਦ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਖਰਾ ਮਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਨਾਮੁਚੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗ ਦੀ ਝਾਗ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਬਲਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜਾਏ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਮਾਯਾਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਖਰਾ-ਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਆਸ਼ਚਰਜ ਵਿੱਚ ਪਏ, “ਵਾਹ! ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ! ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਆਏ ਜਿਵੇਂ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਲਈ ਇੰਦਰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਇਆ ਸੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਥੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਲਿਆ।” “ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਇਹ ਕਾਰਜ ਤੁਸੀਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਹੁਣ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੰਡਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ, ਰਾਮ ਦੇ ਜਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੇ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਰਾਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਕੰਪਨ, ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: “ਰਾਜਾ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਖਰਾ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ-ਮੁੰਹਾਂ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਕੰਪਨ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਉਰਜਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਲਦੀ ਹੋਈ: “ਕਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭਿਆਨਕ ਜਨਸਥਾਨ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਕੌਣ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗਾ?” “ਇੰਦਰ ਵੀ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ, ਕੁਬੇਰ, ਯਮ, ਵਿਸ਼ਣੂ — ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਸਮੇ ਨੂੰ ਸਮੇ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਜਲਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਮੌਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” “ਮੈਂ ਹਵਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜਬਰ ਨਾਲ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਜਲਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਕੰਪਨ, ਡਰੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਗੁਜਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਦਸ-ਮੁੰਹਾਂ ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਕੰਪਨ ਨੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੌਜਵਾਨ, ਸਿੰਘ-ਕੰਧਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਚੌੜੇ ਸੀਨੇ ਵਾਲਾ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਖਿਆਤਿ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮ; ਉਸ ਨੇ ਖਰਾ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸੰਪੋਲੇ ਵਾਂਗ ਲੰਬਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਕੀ ਇਹ ਰਾਮ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਨਸਥਾਨ ਆਇਆ ਹੈ? ਸੱਚ ਦੱਸ, ਅਕੰਪਨ।” ਰਾਵਣ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਕੰਪਨ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ: “ਰਾਮ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।” “ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਗਾਰੇ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਚੰਨ ਚੌਦਾਂ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।” “ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਰਾਮ ਦੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਬਾਣ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਪੰਖੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਾਫੀ ਹਨ।” “ਉਹ ਬਾਣ ਪੰਜ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਸੰਪੋਲੇ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਗਏ; ਡਰੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਭੱਜੇ। ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਸਥਾਨ ਉਸ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ ਰਾਜਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਜਨਸਥਾਨ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਕੰਪਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਹਾਲ ਸੁਣੋ।” “ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ, ਅਤੇ ਅਕੰਪਨ ਦੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਰਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਗਏ।