ਦੰਡਕ ਅਰਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਛਸ ਖਰਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਇਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਛਸ? ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਤਿਅੱਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਜੋ ਬੁਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਫਲ ਪਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਮੌਸਮ ਆਉਣ ’ਤੇ ਫੁੱਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਜਲਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ। "ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਛਸ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਛੀਰ-ਛੀਰ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੀਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ’ਚੋਂ ਸੱਪ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਧਰਮੀ ਤਪਸਵੀ ਤੂੰ ਇਥੇ ਖਾ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ لشਕਰ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਅੱਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਤੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਲੈ, ਹੇ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਕ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਇੰਨਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੱਢਾਂਗਾ ਜਿਵੇਂ ਤਾਡ ਦਾ ਫਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਖਰਾ ਦੇ ਅੱਖ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ, "ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਪਾਵਰਫੁਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਆਮ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਨਾਕ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਵਿਅਰਥ ਦਾਅਵੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਰਾਮ। ਕਿਹੜਾ ਯੋਧਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਤੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਤੇਰੀ ਛੋਟੇਪਣ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਤੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੂਸ਼ਾ ਦੀ ਘਾਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਗਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦਾ ਫੰਦਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਕਰਨਾ ਜੰਗ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਏਗਾ। ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸੂ ਪੁੰਛਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਖਰਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਵੋਤਮ ਗਦਾ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਗਦਾ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੋਈ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗਦਾ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਾਂਗ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਈ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਗਦਾ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੇਦ ਕੇ, ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਦੂ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਵਾਂਗ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਸਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਰਾਘਵ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਗਦਾ ਤੋੜ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਗਰਮ ਬੋਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਨੀਚ ਰਾਛਸ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਗਦਾ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੇਦ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਤੇਰੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਅੰਸੂ ਪੁੰਛੇਂਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਝੂਠ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਪੀਵੇਗੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਫਟੇਗਾ। ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਢੀਲੇ ਪਏ ਹੋਏ, ਤੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾਂ ਰਹੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਚੰਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ, ਰਾਛਸ ਕੁਲ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੰਡਕ ਅਰਣਿਆ ਆਸਰਾ ਲੋੜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਸਾਧੂ-ਸੰਤ ਇਹ ਜੰਗਲ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣਗੇ। ਅੱਜ ਰਾਛਸਣੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀਆਂ, ਡਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੌੜਦੀਆਂ ਫਿਰਣਗੀਆਂ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖਣਗੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਹੇ ਨਿਰਦਈ, ਨੀਚ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਕਾਂਟਾ ਬਣਿਆ, ਤੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਡਰ-ਡਰ ਕੇ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਜਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਖਰਾ ਨੇ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ, "ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਡਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ, ਦੋਵੇਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਖਰਾ ਨੇ ਭੰਵ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ...