ਸੁਣੋ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਈਂਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਸੰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੁੱਚੀ ਹਵਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਢੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਢੋਲ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲ ਪਿਆ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ, ਜਿਸਦੇ ਕੇਸ ਯੋਧਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੰਧ ਤੇ ਤਣੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼, ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਤਰਕਸ਼ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਦਸੀਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸਪ ਰਲ ਕੇ ਚਲ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਦੋਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਅਸਵਿਨ ਕੁਮਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੋਭਾ ਵਾਲੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਕਵਚ, ਪਾਸੇ ਤਲਵਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੰਜ਼ਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੋਹਣਾ ਕਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਦੋਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਅਚਿੰਤਯ ਸਥਾਣੁ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ; ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਜਲ ਲੈ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮਾਂ ਨਿਕਲ ਨਾ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਨੂੰ ਤੋੜੋਂ ਬਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਥਕਾਵਟ, ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਕੋਈ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੀਂਦ ਜਾਂ ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨ ਨਹੀਂ।" "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਮ, ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਤੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਬਲਾ ਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋਗੇ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਭਾਗ, ਦਾਨ, ਗਿਆਨ, ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਿਚ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੁੱਲ ਹੋ। ਜਦ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਬਲਾ ਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹਨ।" "ਰਾਮ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਲੈ ਲਏਂ, ਤੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਤਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਤੇਗੀ। ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੈ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇਂਗਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧੇਗੀ। ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੰਦਨ, ਤੂੰ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਤਪ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੀਆਂ।" ਫਿਰ ਰਾਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਪਤਝੜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਤਿੰਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਰਤਨ ਪੁੱਤਰ, ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਅਣਉਚਿਤ ਖੱਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਬਾਈਂਵਾਂ ਤੇਜਸਵੀ ਸਰਗ ਮੁਕੰਲ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੱਟੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ ਸੀ, ਉੱਠਾਇਆ। "ਰਾਮ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਭਾਵਾਨ, ਸਵੇਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ; ਉੱਠ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਿੱਤ ਦੇਵ ਕਾਰਜ ਕਰ।" ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉੱਚਤ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਰੀਤ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਤਪ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਤੇ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਚਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਪੁਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਧਾਰਾ ਵਾਲੀ ਦੇਵ ਨਦੀ ਵੇਖੀ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸਦੀਆਂ ਤਕ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੂਲਯਵਾਨ? ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਹੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਰਾਮ, ਸੁਣ, ਇਹ ਆਦਿ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ।" "ਕਾਮਦੇਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮਨਮਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਨਵ-ਵਿਵਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਰੁਤਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੁਸਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਇਕ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।" "ਉੱਥੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਕੋਪ ਨਾਲ ਉਹ ਸਰੀਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰਾਘਵ, ਉਹ ਅਨੰਗ (ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਅੰਗ ਵਿਸ਼ਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਦਰ ਤੇ ਅਨੰਦ ਵਧ ਗਿਆ।