ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਰ-ਕਲਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਾਰਤ ਦਿਖਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਖਰ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰ ਹੋਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਰਥ ਦੇ ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਛੇਵੇਂ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖਰ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਰਥ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥੰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਦੋ ਹੋਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਰਥ ਦਾ ਧੁਰਾ ਚੱਕਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖਰ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਤੀਰ ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਖਰ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਖੇਡ ਵਾਂਗ, ਤਰੇਰਵੇਂ ਤੀਰ ਨਾਲ ਖਰ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਖਰ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਾਰਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਖਰ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਆਇਆ, ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਗਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖੜੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਜਦ ਅਰੰਣ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨਤੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਖਰ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਤੇ ਫਿਰ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ, ਜੋ ਇਸ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਤੇ ਰਥ ਹਨ, ਐਸਾ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਹਿਸ਼ਤ ਹੈ, ਕਠੋਰ ਹੈ, ਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਐਸਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ। “ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਲੋਕ-ਵਿਰੋਧੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਭ ਵਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਸੱਪ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸੱਪ-ਪਕੜਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। “ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਐਸੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ? ਜੋ ਲੋਕ ਕਠੋਰ ਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਗਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖ਼ਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤ ਆਉਣ ਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਪਾਪ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਿੜਾ ਖਾਣਾ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆ। ਅੱਜ, ਮੇਰੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰ ਤੈਨੂੰ ਛੀਰ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੀਟੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿਚੋਂ ਸੱਪ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। “ਜਿਹੜੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਖਾ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਅੱਜ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਹੜੇ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਹੁਣ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਤੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢੇਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ। ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਰ ਲੈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਲੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਖਜੂਰ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੱਟ ਲਵਾਂਗਾ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਖਰ ਦੇ ਨੇਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ, “ਦਸ਼ਰਥਪੁਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਆਮ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਕਿ ਵਾਹ ਵਾਹ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦਾ ਮਾਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। “ਪਰ ਆਮ, ਬੇਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਲੋਕ, ਜੋ ਖਸ਼ਤਰੀ ਵਰਗ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਰਾਮ। ਕਿਹੜਾ ਵੀਰ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਤੇ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ? ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇਰੀ ਛੋਟੇਪਣ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਧਾਤ ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਾਉਣ। “ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ, ਮੈਂ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਹਾੜ। ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਆਪਣੀ ਫਾਂਸੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। “ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਅੱਜ, ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸੂ ਪੁੰਝ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਖਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਗਦੇ ਨੂੰ ਰਾਮ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਗਦਾ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਗਦੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਵਾਂਗ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਿਚ ਹੀ ਕਈ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਗਦਾ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੀਰ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੱਪ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਹੁਣ, ਅਰੰਣ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਗਦੇ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੋੜ ਕੇ, ਹੱਸ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ, “ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰੋਂ ਕੱਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਚੀਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਗਦਾ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੀਰ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਤੇਰੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। “ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅੰਸੂ ਪੁੰਝ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਝੂਠ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੀ, ਨੀਚ, ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਖਰ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ।