ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂષਣ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ—'ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!' ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਿਕਲੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਫੌਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨੇਤਾ, ਮਾਨੋ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਣ, ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵੱਧ ਪਏ। ਇਹ ਸਨ ਮਹਾਕਪਾਲ, ਸਥੂਲਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਮਾਥੀ। ਮਹਾਕਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਰੀ ਭਾਲਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਸਥੂਲਾਖਸ਼ ਨੇ ਪੱਟੀਸ਼ਾ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਥੀ ਨੇ ਯੁੱਧ-ਕੁਹਾੜੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਆਏ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਜਿਹੇ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨ-ਨਾਪਸੰਦ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਕਪਾਲ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਹਿਸਾਬ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਥੀ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਥੂਲਾਖਸ਼ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਭਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਖਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਫੌਜ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: 'ਦੂਸ਼ਣ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਵੀ।' 'ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ—ਇਸ ਆਮ ਮਨੁੱਖ—ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜੋ। ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ!' ਫਿਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰਵੀਰਾਖਸ਼ਾ, ਕਰੜਾ ਪਰੁਸ਼, ਕਾਲਕਾਰਮੁਕ, ਹੇਮਮਾਲੀ, ਮਹਾਮਾਲੀ, ਸਰਪਾਸਯਾ ਅਤੇ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹਾ-ਵੀਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਤੂੜ ਪਏ। ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਹੀਰੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਕੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ। ਉਹ ਤੀਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੰਖੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੇ ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਸੌ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ, ਗਹਿਣੇ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਧਣੁਸ਼ ਭੰਨ ਗਏ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਯਗ੍ਯ ਵਿਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵਿਛਾਈ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪਏ ਸਨ, ਬੜਾ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਾਨੋ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ, ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੂਤ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਇਕੱਲੇ ਰਾਮ ਨੇ—ਪੈਦਲ ਹੋ ਕੇ—ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਖਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਥੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਹੀ ਬਚੇ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮਹਾ-ਵੀਰ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਖਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ 'ਤੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਜਿਹੜਾ ਵਜਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਜਦ ਖਰ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਇਹ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਵੇਖੀਂ—ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।' 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।' 'ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ; ਤੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੋਕ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖ।' 'ਜੇ ਰਾਮ ਮਰ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜਨਸਥਾਨ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂ; ਜਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨ ਆ ਜਾਵੀਂ।' ਖਰ, ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਗਿਆ ਤੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, 'ਜਾ, ਲੜ।' ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਚਮਕਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਮਾਨੋ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਛੱਡੀਆਂ, ਮਾਨੋ ਵੱਡਾ ਬੱਦਲ ਬਰਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਧੁਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਢੋਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਣੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ, ਦੋਵੇਂ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵੱਜ ਪਏ—ਇਹ ਟੱਕਰ ਐਸਾ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਸੇਰ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਰਾਮ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮਾਰੇ। ਰਾਮ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਵਾਹ! ਕਿੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਇਸ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿੱਚ! ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਚੋਟ ਮਾਰੀ ਹੋਵੇ।' 'ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਤੀਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਧਣੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਤੁ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਹਨ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕੇ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਹੋਣ। ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਤੀਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੰਖੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਉਸਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ। ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਰਥ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਦਾ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਝੰਡਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਣੇ ਨਸ਼ਟ ਰਥ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਲਾਇਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁੱਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੋਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦਿੱਤਾ।