ਇਹ ਸਭ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ, ਨਾ ਅਮਰ ਲੋਕ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਨਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਕਿਨਰ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਹਾਂਨਾਗ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ, ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਦਾਤਾ ਸਨ। ਜਯਾ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ, ਹੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੌ ਅਸਤਰ ਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ। ਜਯਾ ਨੇ, ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੰਜਾਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਣਮਾਪ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੋਏ। ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਜੇਤੁ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਾਸਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਔਖੇ ਸਨ। ਕੁਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੋ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਅਸਤਰ ਵੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਸ ਲਈ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਇੰਨੇ ਬੜੇ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰੱਖ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜਾਣ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਈਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ, ਪਿਓ ਦਸ਼ਰਥ, ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਭ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਰਾਮ—ਕਮਲ ਨੈਨੀ—ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਤੇ ਧੂੜ ਰਹਿਤ ਹਵਾ ਵਹਿ ਚੱਲੀ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਦੇਵ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਡਫਲੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੇ, ਪਿੱਛੋਂ ਸੋਹਣੇ ਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਯੋਧਿਆਂ ਵਾਂਗ ਗੁੱਥੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਚਲ ਪਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਤਰਕਸ਼ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦੱਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦਿੰਦੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਤਿੰਨ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲੇ। ਦੋਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੋਭਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਕੰਨੀਆਂ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਏ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਪਿੱਛੋਂ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸੋਭਾਵਾਨ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਥਾਣੁ ਦੇਵ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚਲੇ; ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਰਯੂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਪਾਣੀ ਲੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾ ਟੁੱਟੇ।" "ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਬਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਦੇ ਮੰਤਰ ਲੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਥਕਾਵਟ, ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।" "ਕਦੇ ਭੀ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਨੀੰਦ ਜਾਂ ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ।" "ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਤੁਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਦ ਤੂੰ ਬਲਾ ਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਜਪੇਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ।" "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸੁਭਾਗ, ਦਾਨ, ਬੁੱਧੀ, ਗਿਆਨ, ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਜਾਂ ਵਾਦ ਵਿਚ ਵੀ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ।" "ਜਦ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ, ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ; ਬਲਾ ਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹਨ।" "ਹੇ ਰਾਮ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਮਾਣ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪਣਗੀਆਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਲਏਂ।" "ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੈ ਲੈ; ਜਦ ਇਹ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਸ਼ ਫੈਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ।" "ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ, ਤਪਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨਗੀਆਂ।" ਤਦ ਰਾਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ਚਿਹਰਾ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਧਨਵੰਤਿ ਸੂਰਜ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਪਤਝੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਤਿੰਨੇ ਨੇ ਸਰਯੂ ਕੰਢੇ ਤੇ ਰਾਤ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਘਾਹ ਦੇ ਅਣਉਚਿਤ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ, ਤੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਰਾਤ ਸੁਖ ਹੀ ਸੁਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ: ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਤੇਈਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਚਾਰਿਆ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਤਮ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ, ਸਵੇਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ; ਉਠ, ਨਰਸ਼ੇਰ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਵ-ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਹਨ।" ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਭਰਾ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਤੇ ਉੱਚਤ ਜਪ ਕੀਤੇ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਕਰਮ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਚਲ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਮਈ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਤੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।