ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—all—ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ ਜੀ, ਇਕੱਲੇ ਹੋ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਫੜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ, ਜੋ ਰੋਕਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਫਾਂਸੇ ਹੋਣ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਪੰਖ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ; ਉਹ ਤੀਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਵੱਜੇ। ਇਹ ਤੀਰ ਮੌਤ ਦੇ ਫਾਂਸਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਖਿੱਚ ਲਈ। ਉਹ ਤੀਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜ ਗਏ। ਤੁੜਕੇ ਉਹ ਤੀਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਤੀਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਤੀਰ ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼, ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਓਲੇ, ਢਾਲਾਂ ਅਤੇ ਬਕਤਰ—all—ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਗੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਗਾਮ ਵਾਲੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥਵਾਹੇ, ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਘੁੜਸਵਾਰ—all—ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਤੀਰ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਦ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿਰ-ਚਿਰ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰ ਜਿਹੜੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ, ਉਹ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾ ਜੰਗਲ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੜੇ ਬਹਾਦਰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਭਾਲੇ, ਗਦਾ, ਕੁਟਾਰੀਆਂ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਰੋਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਗਲਾਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਢਾਲਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਧਨੁਸ਼ ਚਕਨাচੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਝਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਟੇ ਪਏ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਬਚ ਗਏ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਹਤਾਸ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਖਰਾ ਕੋਲ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ਦੂਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ-ਦੇਵਤਾ ਆਪੇ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਡਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਸਾਲ ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਪੱਥਰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਚੁੱਕ ਲਏ। ਗਦਾਵਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ, ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜੰਗ ਬੜੀ ਅਦਭੁਤ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੁਬਾਰਾ ਚਾਰ ਪਾਸੋਂ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਤੂਫਾਨ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਪਏ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਬੜੀ ਹੀ ਡਰਾਉਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਆਸਮਾਨ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਧੁਨੀ ਕਰਕੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤ ਕੇ ਗੰਧਰਵ ਅਸਤਰ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰ ਨਿਕਲ ਪਏ, ਜੋ ਦਸੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਮ ਕਿਵੇਂ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਸਮਾਨ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਘਣਘੋਰ ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਸੂਰਜ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਰਾਮ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕਈ ਇਕੱਠੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪਈ ਸੀ। ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ ਕਰੇ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਚੀਰ ਹੋਏ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਦੇ ਸਿਰ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ—ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣੇ ਸਨ। ਘੋੜੇ, ਉੱਤਮ ਹਾਥੀ, ਰਥ—ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਚਾਮਰ, ਛਤਰੀਆਂ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝੰਡੇ—all—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਪਏ ਸਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਤੀਰਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਟੁੱਟੀਆਂ, ਭਾਲੇ ਤੇ ਕੁਟਾਰੀਆਂ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵਿੱਖਰੇ ਪਏ ਸਨ। ਪੱਥਰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਧਾਰਣ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਹਥਿਆਰ ਪਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬੜੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। (ਹੁਣ ਛੱਬੀਵਾਂ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਪਰ ਦੂਸ਼ਣ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਲਿਆਂ, ਗਦਾਵਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਆਉਂਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵਾਲੀ ਬਰਸਾਤ ਵੀ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਪਈ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨੂੰ ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ; ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਂਡ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਵੇ। ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਆਇਆ; ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੌਜ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧੀ ਦੂਸ਼ਣ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ— ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਦਾ ਰਾਸਤਾ ਰੋਕਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਬੜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਧਾਰ ਵਾਲਾ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ...