ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੀ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਜ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਚਮਕਦੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਹੋਣ। ਰਾਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਐਸੀਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਗੋਲ ਦਾਅਵਾਂ 'ਚ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੁੱਕਦਾਰ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਛੱਡੇ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਫਾਂਸ ਵਾਂਗ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਪਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪੰਖਦਾਰ ਤੀਰ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਛੱਡੇ, ਜਿਹੜੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਵੱਜ ਪਏ। ਉਹ ਤੀਰ ਮੌਤ ਦੇ ਫਾਂਸ ਵਾਂਗ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਛੀਦ ਕੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਹ ਤੀਰ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਤੀਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਤੀਰ ਬਾਣਰ, ਝੰਡੀਆਂ, ਢਾਲਾਂ, ਅਤੇ ਬਕਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸੁੰਡ ਵਾਂਗ ਮੋਟੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਨਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੁੱਤ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰਥੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਡਾਇਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਫੌਜ, ਜਿਹੜੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨੀ ਜਗ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਮ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਹਤ ਨਾ ਪਾ ਸਕੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾ ਜੰਗਲ ਅੱਗ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਕਈ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਭਾਲੇ, ਸੂਰੇ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਰੋਕ ਲਏ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਗਲਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਢਾਲਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਉਹ ਰਖੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਜੋ ਬਚ ਗਏ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਖ਼ਰਾ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੂਣ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਸਭ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਮੌਤ ਆਪ ਆ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਡਰ ਮੁਕ ਗਏ ਤੇ ਵਾਪਸ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਜੋਧੇ ਹੱਥੀਅਰ, ਗਦਾ, ਰੱਸੀਆਂ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਜੰਗ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ, ਉਲਝਣ ਭਰੀ ਤੇ ਰੌਂਗਟੇ ਖੜੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਚੌਫੇਰੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਜੰਗ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਖੇਤਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮੂਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਗੰਧਰਵ ਅਸਤਰ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰ ਨਿਕਲੇ, ਜੋ ਦੱਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਖਸ਼ਸ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਘਣਘੋਰ ਛਾਂ, ਸੂਰਜ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਗਈ। ਰਾਮ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੜਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇੱਕਠੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਪਈ ਸੀ। ਕਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਢਾਲਾਂ, ਧਨੁਸ਼, ਬਾਂਹਾਂ, ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਥ, ਰਾਨਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਪਏ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਰਥ, ਚਮਚਮਾਉਂਦੇ ਛਤਰ, ਚਮਰੇ ਦੇ ਪੱਖੇ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝੰਡੇ ਟੁੱਟੇ ਪਏ ਸਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੂਰੇ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਟੁੱਟੀਆਂ, ਬਰਛੀਆਂ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਖਿਲਰੇ ਪਏ ਸਨ। ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਿਅਕਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਵੱਡਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਟੁਕੜੇ ਪਏ ਸਨ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਾਸ਼ਕ, ਵਲ ਵਧਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਇੱਥੇ ਛੱਬੀਵੀਂ ਸਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਲਵਾਨ ਹੱਥੀਂ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਾ ਦਿੰਦੇ, ਉਹ ਭਾਲਿਆਂ, ਸੂਰੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਪਈ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਹ ਵਰਖਾ ਨੁੱਕਦਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹ ਢਿੱਡੀ ਵਾਂਗ ਅਡਿੱਠਾ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸੋਚ ਕੇ ਘੋਰ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਦੂਣ ਸਮੇਤ, ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਥੇ ਦੂਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ...