ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਘਵ, ਜਿਸਦਾ ਚਰਚਾ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਾਇਣ ਵਜੋਂ ਹੈ, ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟੇ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਭਾਰ ਨਾ ਸਹਾਰੇ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ‘ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ’ ਆਖ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਤੇ ਨੇਕੀਆਂ ਨੂੰ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਚਾਹੇ ਰਾਮ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਸਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਖੁਦ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲੇ ਜਾਂ ਅਚਲੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਅਮਰ ਲੋਕ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਵੀ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਉਜਲੇ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਦਾਤਾ ਸਨ। ਜੇਯਾ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ, ਜੋ ਦੱਖਣ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਉਜਲੇ ਸੌ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਜੇਯਾ ਨੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਹ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਣਮਾਪ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਹ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ, ਅਜੇਤੂ ਤੇ ‘ਨਾਸਕ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਜਿੱਤਣ ਵਿਚ ਔਖੇ ਸਨ। ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਧਰਮਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਘਵ, ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇੰਨੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉਜਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਬਾਰੇ, ਰਾਜਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਆਗੂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲ्मीਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਈਂਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਸੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਸਕਾਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਰਾਮ - ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ - ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਿਆ, ਹੌਲੀ ਤੇ ਰੇਤ-ਰਹਿਤ ਹਵਾ ਵਗਣੀ ਲੱਗ ਪਈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਦੇਵ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵੱਜੇ, ਸੰਗ ਨਾਲ ਸੰਗ ਸੰਗੀਤ, ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਿਆ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਕੇਸ਼ ਖਸ਼ਤਰੀਅਾਂ ਦੀ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਸ਼ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਲਕਸ਼ਮਣ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਤਰਕਸ਼ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਣਕ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਤਿੰਨ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਨੁਸ਼, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ, ਕੰਧਿਆਂ ਤੇ ਗੁੰਥੀਆਂ, ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦੇ ਗਏ। ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ, ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਠਾਠਾ ਵਾਲਾ ਈਸ਼ਵਰ ਸਥਾਣੂ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ। ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਜਲ ਲੈ ਲੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨੁਕਸਾਨੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਬਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਥਕਾਵਟ, ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਪਿਸਾਚ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਣਗੇ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇਂ ਜਾਂ ਅਸਾਵਧਾਨ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸानी ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਤੁਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਬਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਜਪੇਂਗਾ। ਸੋਭਾ, ਦਾਨ, ਬੁੱਧੀ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਜਵਾਬ ਦੇਣ-ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਬਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਸਭ ਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹਨ। ਰਾਮ, ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਸਤਾਵੇਗੀ।” “ਇਹ ਦੋ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਜਦ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ ਵਧੇਗੀ; ਇਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” “ਇਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਣਗੀਆਂ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਉਦੋਂ ਸੂਰਜ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਪਤਝੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਰਯੂ ਕੰਢੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਘਾਹ ਦੇ ਉਨਾਲ਼ੇ ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੋ ਰਹੇ ਸਨ; ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਤ ਸੁਖੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਹੀ ਰਾਤ ਬਣ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਤੇਈਂਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।