ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਖਰ ਦੇ ਇਹ ਗਰਜਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਧੂ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਸੁੱਚੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, "ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਘਵ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪੌਲਸਤਿਆਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੇ।" "ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਚਕ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਓਹੋਵੇਂ ਰਾਮ ਵੀ ਕਰੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਚਤਮ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਹਵਾਈ ਰਥਾਂ 'ਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਮੁੱਕ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਖਰ, ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਚ ਫੌਜ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਆਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਥੁਗਰੀਵ, ਯਜ੍ਞਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਵਿਹੰਗਮ, ਦੁਰਜਯ, ਕਰਵੀਰਾਖਸ਼, ਪਰੁਸ਼, ਕਾਲਕਾਰਮੁਕ, ਹੇਮਮਾਲੀ, ਮਹਾਮਾਲੀ, ਸਰਪਾਸਿਆ ਅਤੇ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨ—ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਖਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਏ। ਮਹਾਕਪਾਲ, ਸਥੂਲਾਕਸ਼, ਪ੍ਰਮਾਥ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ—ਇਹ ਚਾਰ ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਏ। ਇਹ ਫੌਜ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਚੋਵੀ ਸर्गਾ ਸੁਣੋ। ਇਥੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਚੋਵੀ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਖਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਉਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਨਾਸਕਾਰੀ ਸੰਕੇਤ ਉਠੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਚੀਖਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਖਰਬੂਜੇ ਦੇ ਲਹੂ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਦੇ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਰੁੱਖੇ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰ, ਜੋ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਵੀ ਖਤਰੇ 'ਚ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣੀ ਹੈ—ਇਸ 'ਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਮੇਰਾ ਬਾਂਹ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਕੰਬਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਤਮਾਸੇ ਵਾਲੇ ਡੰਗ ਦੇ ਡਰਮ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ ਚੰਗਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੇ, ਸਿਆਣਾ ਹੋ ਕੇ ਸੰਭਾਵੀ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਪਹਚਾਨੇ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਕਿਸੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾਓ, ਜੋ ਕਿਲ੍ਹਾ-ਨੁਮਾ ਤੇ ਵਣ-ਵਿਆਪਕ ਹੋਵੇ।" "ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਾਓ, ਮੇਰੇ ਲਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ, ਤੇ ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਤ-ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਖੁਦ ਕਰਾਂ।" ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕਿਲ੍ਹਾ-ਨੁਮਾ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ, ਆਉਣ ਦੋ!" ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਵਚ ਪਾ ਲਿਆ। ਕਵਚ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਲਪਕਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਸੁੱਚੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। "ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ! ਰਾਘਵ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪੌਲਸਤਿਆਂ, ਰਾਤ-ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੇ!" "ਜਿਵੇਂ ਚਕ੍ਰ-ਧਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਧੀਆ!"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਫਿਰ-ਫਿਰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ। "ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਰਾਮ, ਧਰਮਵਾਨ—ਇਹ ਜੰਗ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?" ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਡਰ ਗਏ। ਰਾਮ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਥਕਾਵਟ-ਰਹਿਤ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੀ ਜਸੂਸੀ, ਅਦੁੱਤੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਉੱਤਮ ਆਤਮਾ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰੁਸੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਜਦਕਿ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਚਾਰਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਵਾਲੀ ਭੀੜ ਉਠੀ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਚਮੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਝੰਡੇ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਤ-ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ, ਯੋਧਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਤਣਦੇ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈਂਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਡਰਮ-ਵਜਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉਥੇ ਵਜਣ ਲੱਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਨੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਭੱਜ ਪਏ।