ਖਰ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ; ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅਇਰਾਵਤ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਫਿਰ ਇਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਕੀ ਹਨ?" ਖਰ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ, ਅਦੁੱਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਕਰਮਵਾਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ, "ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਘਵ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੌਲਸਤ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਚਕਰ ਨਾਲ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਵੀ ਕਰੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਚਨ ਕਹੇ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਹਵਾਈ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮੁਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਖਰ, ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਅਗਾਂਹ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਥੁਗਰੀਵ, ਯਜ੍ਞਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਵਿਹੰਗਮਾ, ਦੁਰਜਯ, ਕਰਵੀਰਾਖਸ਼, ਪਰੁਸ਼, ਕਾਲਕਾਰਮੁਕ, ਹੇਮਮਾਲੀ, ਮਹਾਮਾਲੀ, ਸਰਪਾਸ੍ਯ ਅਤੇ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨ—ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਵੀਰ ਖਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਏ। ਮਹਾਕਪਾਲ, ਸਥੂਲਾਖਸ਼, ਪ੍ਰਮਾਥ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ—ਇਹ ਚਾਰ ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਫੌਜ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਚਲੇ। ਇਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਅਤੇ ਰਾਖਸਸ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗਲਦਾਰ ਗ੍ਰਹਿ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਰੰਨ੍ਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇੱਥੇ ਚੌਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਖਰ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਵਿਨਾਸਕਾਰੀ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਵਿਨਾਸਕਾਰੀ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਏ ਹਨ।" "ਇਹ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਕੜੀ ਚੀਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਉਲਟ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਰੁੱਖੇ ਤੇ ਗਧੇ ਦੇ ਲਹੂ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰ, ਧੂੰਏਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਬੇਚੈਨ ਹਨ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਅੱਗੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਪਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨੇੜੇ ਆਵਾਂਗੇ, ਜਿੱਤ ਸਾਡੀ ਤੇ ਹਾਰ ਵੈਰੀ ਦੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ।" "ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰਾਮਾਂ ਦੀ ਧਮਕ, ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਘੜੀ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਝਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾਓ, ਜੋ ਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।" "ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵੈ-ਇਕਲਿਆਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਾਓ, ਮੇਰੇ ਬਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਵੀਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ, ਇਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਪਰ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਤ-ਵਿੱਚ-ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਖੁਦ ਕਰਾਂ।" ਰਾਮ ਦੇ ਆਗਿਆਨੁਸਾਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਦਿਓ!" ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਲਿਆ। ਕਵਚ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣ ਨਾਲ ਚੌਂਕਾਂ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ, "ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ! ਰਾਘਵ, ਪੌਲਸਤ ਰਾਤ-ਵਿੱਚ-ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲੈ!" "ਜਿਵੇਂ ਚਕਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਵੀ ਕਰੇ," ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ। "ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਡਰਾਵਣੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਸ, ਤੇ ਰਾਮ ਇਕੱਲਾ, ਧਰਮਵਾਨ—ਇਹ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ?" ਉਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਦੇ। ਜਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਗਾਂਹ ਖੜਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਡਰ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ ਦੀ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਅਥਕ ਹਨ, ਅਦੁੱਤੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਜਦ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਚਾਰਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਡਰਾਵਣੇ ਚਮੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਝੰਡੇ ਲੈ ਕੇ, ਉਭਰ ਆਈ। ਰਾਤ-ਵਿੱਚ-ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤਾਣਦੇ, ਮੁਹੰਮਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੌਂਕਦੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਡਰਾਮਾਂ ਦੀ ਧਮਕ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।