ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਖਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਚਲਾਇਆ, ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ। ਹਵਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਾਲ ਧੂੜ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡੀ। ਓਥੇ, ਚਿੜੀਆਂ 'ਚੀਚੀ' ਤੇ 'ਕੂਚੀ' ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਰੋਈਆਂ; ਡਰਾਉਣੇ ਧੂਮਕੇਤੂ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਕੰਬੀ, ਜਦ ਖਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਗਰਜਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਕੰਬੀ, ਆਵਾਜ਼ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਆਏ, ਜਦ ਉਹ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਾ। ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਦਰਦ ਉਭਰੀ, ਪਰ ਉਹ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਖਰ ਹੱਸ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਕੁਨ ਉਭਰ ਆਏ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਖਦਾ, "ਮੈਂ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਗਰੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ 'ਤੇ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟ ਸਕਦਾ; ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।" ਖਰ ਆਖਦਾ, "ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ; ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਨਸ਼ੇੜੀ ਐਰਾਵਤ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" "ਜੋ ਵਿਜ਼ਲੀ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਲੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਸਕਦਾ—ਫਿਰ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕੀ?" ਖਰ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ 'ਚ ਫਸੀ ਹੋਈ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਨੇਕ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਘਵ ਜੰਗ 'ਚ ਪੌਲਸਤਿਆ, ਰਾਤ-ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ।" "ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਚਕਰ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਕਰੇ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੇ ਹਵਾਈ ਰਥਾਂ 'ਚ ਬੈਠੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕੀ। ਫਿਰ ਖਰ, ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਚ ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆਇਆ; ਪෘਥੁਗਰੀਵਾ, ਯਜ੍ਯਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਵਿਹੰਗਮ, ਦੁਰਜਯ, ਕਰਵੀਰਾਕਸ਼, ਪਰੁਸ਼, ਕਾਲਕਾਰਮੁਕ, ਹੇਮਮਾਲੀ, ਮਹਾਮਾਲੀ, ਸਰਪਾਸਯ ਤੇ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨ—ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਖਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਲੇ। ਮਹਾਕਪਾਲ, ਸਥੂਲਾਕਸ਼, ਪ੍ਰਮਾਥ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ—ਇਹ ਚਾਰ ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫੌਜ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਚਲੇ। ਉਹ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਫੌਜ, ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅਚਾਨਕ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ 'ਤੇ ਮਾਲਾਵੰਤ ਗ੍ਰਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵਿਖਿਆਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਖਰ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਉਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ਕੁਨ ਉਭਰ ਆਏ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਹਨ।" "ਇਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਬਲੜੀਆਂ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਬੱਦਲ ਖਰਾਬ ਤੇ ਗਧੇ ਦੇ ਖੂਨ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰ, ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ, ਜੰਗ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਹਿਲ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵਿਲੱਖਣ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬਦੀ, ਇਹ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਪੂਵ-ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਪਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਨੇੜੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਰ ਯਕੀਨੀ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਡੰਮੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਿਆਣੇ ਹੋ ਕੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਘਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਗੁਫਾ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੁਦ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਕਰ। ਜਾ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ—ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" "ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਤ-ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨਾਸ਼ ਕਰਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁਕ ਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੁਫਾ 'ਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਗੁਫਾ 'ਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਦੇ!" ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਵਚ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਕਵਚ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਹਨੇਰੇ 'ਚ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤੀਰ ਚੁਕ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੌਂਕਾਂ ਭਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿਧ ਤੇ ਚਾਰਣ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।