ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਖਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਤਬ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਉਪਜੀਆਂ। ਤਾਰੇ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਗਮਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜुगਨੂ ਹੋਣ। ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਛੀ ਤੇ ਪੰਛੀ ਲੁਕ ਗਏ ਸਨ, ਸੁੱਕ ਕੇ ਮੁਰਝਾ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਨਾ ਫੁੱਲ ਰਹੇ, ਨਾ ਫਲ; ਤੇ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੱਦਲ, ਹਵਾ ਵਿਹੂਣੇ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ, ਸਟਾਰਲਿੰਗ ਪੰਛੀ 'cīcī' ਤੇ 'kūcī' ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੀਕ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਉਲਕਾ ਪਿੰਡ ਗੜਗੜਾਹਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ। ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਖਰਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਚੋਂ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਆਇਆ। ਖਰਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ, ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਕੰਬੀ, ਆਵਾਜ਼ ਲਰਜੀ, ਤੇ ਉਹ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਦਰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਉਲਝਣ ਕਾਰਨ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ; ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਰੋਮਾਂ-ਖੜੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਖਰਾ ਹੱਸਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ 'ਚੋਂ ਡਿੱਗਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਰਘੁਕੁਲ ਵਿਚੋਂ ਆਏ ਰਾਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ 'ਤੇ ਘਮੰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੌਤ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ; ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਪਤਨ ਹੀ ਮੇਰਾ ਲਕਸ਼ ਹੈ।" ਖਰਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਹੈ; ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਮਸਤ ਏਰਾਵਤ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਜੰਗ 'ਚ ਵਜਰ-ਧਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਕੀ ਹਨ?" ਖਰਾ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਕੇ 'ਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਆਪਸ 'ਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਮਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ, ਜੰਗ 'ਚ ਪੌਲਸਤ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ।" "ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਕਰ ਨਾਲ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਚ ਮੰਗਲ-ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ 'ਚ ਬੈਠੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮੁਕਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਖਰਾ, ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਰਥ 'ਚ ਆਇਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਥੁਗਰੀਵ, ਯਜ੍ਣਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਵਿਹੰਗਮ, ਦੁਰਜਯ, ਕਰਵੀਰਾਕਸ਼, ਪਰੁਸ਼, ਕਾਲਕਾਰਮੁਕ, ਹੇਮਮਾਲੀ, ਮਹਾਮਾਲੀ, ਸਰਪਾਸਯ ਤੇ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹਾਂਵੀਰ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਨ। ਦੂਸਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਮਹਾਕਪਾਲ, ਸਥੂਲਾਖਸ਼, ਪ੍ਰਮਾਥ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ—ਇਹ ਚਾਰ ਵੀਰ ਚਲੇ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਫੌਜ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਰਾਖਸ਼ਸ-ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਇੱਕाएक ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਣ। ਹੁਣ, ਚੌਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਆਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਖਰਾ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਨਾਸਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹਨ।" "ਇਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਬੱਦਲ ਗਧੇ ਦੇ ਖੂਨ ਵਾਂਗ ਰੰਗਤ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਤੀਰ, ਜੋ ਧੂੰਏਂ ਵਿਚ ਲਪਟੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਹਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੰਗ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਪਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵਾਂਗੇ, ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ।" "ਜੋ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਸੁਣੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਡੰਗਰ ਵਜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸੰਭਾਵੀ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਭਾਂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਘਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈ।" "ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ੁਦ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਕਰ। ਜਾ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" "ਤੂੰ ਵੀਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਤ-ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਖ਼ੁਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਗੁਫਾ 'ਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਹੁਣ, ਉਹ ਆਉਣ!" ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਲਿਆ। ਉਹ ਕਵਚ 'ਚ ਸਜ ਕੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਣੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।