ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਖਸ਼ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਮਾਸਖਾਣ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਖਰ ਦੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਆਏ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਤਪਦੀ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਭਾਰੀ-ਭਾਰੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸ਼ੁਭ ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਡਰਾਵਣੀਆਂ ਸਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਜਿਵੇਂ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਹੋਣ, ਲਾਲ ਖੂਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਏ, ਇਉਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਰਹਿ ਹੀ ਨੀ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਹੜ੍ਹ-ਮਚਾਉਂਦੀ ਹਨੇਰੀ ਛਾ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਨਾ ਦਿਸਾਵਾਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਮੱਧ ਦਿਸਾ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਤਾਜ਼ੇ ਖੂਨ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਫਿਰ, ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਖਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਬਗਲੇ, ਗਿਦੜ ਤੇ ਗਿਧ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗ ਵਿਚ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਲਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਉਗਲਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਬੰਧ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾਟੀ ਵਰਗਾ, ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਦਿਸਿਆ। ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਸਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ; ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚਲਣ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਟ ਗਈ। ਤਾਰੇ, ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਬਿਨਾ ਜुगਨੂੰਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀ ਲੁਕ ਗਏ, ਸੁੱਕ ਗਏ ਤੇ ਮੁਰਝਾ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ; ਲਾਲ ਗੁਬਾਰ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਿਨਾ ਹਵਾ ਦੇ ਉੱਡਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਥੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ 'ਸੀਸੀ' ਤੇ 'ਕੂਸੀ' ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਡਰਾਉਣੇ ਉਲਕਾਪਾਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਧਰਤੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਖਰ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਗੱਜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸਦਾ ਖੱਬਾ ਬਾਂਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਆਵਾਜ਼ ਕੰਬ ਗਈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ ਜਦ ਉਹ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਦਰਦ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਭਟਕ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਨੀ ਹਟਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ। ਫਿਰ ਖਰ ਹੱਸ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉੱਠੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਚਾਹੁੰ, ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਤਾਰੇ ਵੀ ਡਿੱਗਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਰਾਘਵ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਨ ਦਿਆਂ, ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਹੀ ਮੇਰਾ ਲਕੜ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ; ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਜੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਸਤ ਏਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਹਨ? ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਜਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਗੱਜਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਭਾਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਇਹ ਜੰਗ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀਆਂ ਸਨ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਦਰਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਘਵ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪੌਲਸਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੰਗਲਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਰਥਾਂ 'ਚ ਬੈਠੇ, ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਬਲ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਖਰ, ਬਾਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਰਥ 'ਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਥੁਗ੍ਰੀਵ, ਯਜ੍ਣਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਵਿਹੰਗਮ, ਦੁर्जਯ, ਕਰਵੀਰਾਕ੍ਸ਼, ਪਰੁਸ਼, ਕਾਲਕਰਮੁਕ, ਹੇਮਮਾਲੀ, ਮਹਾਮਾਲੀ, ਸਰਪਾਸਯ ਤੇ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨ ਚੱਲ ਪਏ। ਦੁਸ਼ਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਹਾਕਪਾਲ, ਸਥੂਲਾਕ੍ਸ਼, ਪ੍ਰਮਾਥ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ—ਇਹ ਚਾਰ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਵਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ ਫੌਜ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀ, ਅਚਾਨਕ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਣੀ ਹੋਵੇ। ਇਥੇ ਚੌਵੀਂ ਸਰਗਾ ਮੁਕਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਖਰ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਉਹੀ ਡਰਾਉਣੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖੇ। ਉਹਨਾਂ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਵੇਖ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਕਸ਼ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਗਧੇ ਦੇ ਖੂਨ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰ, ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ, ਬੜੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਹਿਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਅਜੀਬ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਅੱਗੇ ਸਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਹੋਣੀ ਹੈ—ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਮੇਰਾ ਬਾਂਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਨੇੜੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਰ ਪੱਕੀ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜੰਗ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੱਜਦੇ ਨਗਾਰੇ, ਜੰਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।