ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਝੰਡਾ ਦੇ ਕੋਲ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਗੱਦ, ਆਪਣਾ ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਖਰਾ ਦੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਏ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਜੀਬ ਧੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਚਮਕਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਵੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਚੀਖਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ, ਲਾਲ ਰਕਤ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਰਾ ਅਸਮਾਨ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਉਲਝਣ ਭਰੀ ਅੰਧੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਮਧਯ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਖੂਨ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਫਿਰ, ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਖਰਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਬਗਲੇ, ਗਿੱਧ ਅਤੇ ਗੱਦ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੰਦ-ਅਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਚੀਖਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਗਏ। ਬਾਲਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਉਗਲਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਕਬੰਧਾ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੜ੍ਹੇ ਵਾਂਗ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਿਸਿਆ। ਮਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਹਵਾ ਤੇਜ਼ ਚੱਲੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ। ਤਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੁਗਨੂ, ਰਾਤ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਦਿਸਦੇ ਸਨ; ਕਮਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲੁਕ ਗਏ, ਸੁੱਕ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ; ਲਾਲ ਧੂੜ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਡਦੀ। ਇੱਥੇ, ਸਟਾਰਲਿੰਗ ਪੰਛੀਆਂ 'ਚੀਚੀ' ਤੇ 'ਕੂਚੀ' ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ; ਡਰਾਉਣੇ ਉਲਕਾ ਪਿੰਡ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ। ਧਰਤੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨ ਸਮੇਤ, ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ; ਖਰਾ, ਸਮਝਦਾਰ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਗੂੰਜਦਾ ਰੋੜਾ। ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਕੰਬੀ, ਆਵਾਜ਼ ਡੋਲ ਗਈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਆ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ। ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਦਰਦ ਉਠਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ; ਉਹ ਵੱਡੇ, ਰੋਂਗਟੇ ਖੜੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ਕੁਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਖਰਾ ਹੱਸ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਸ਼ਕੁਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉੱਠੇ ਹਨ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਮੌਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਰਾਘਵ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ। ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਸਕਦਾ; ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਰ ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ; ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਸਕਦਾ—ਫਿਰ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਕੀ ਹਨ? ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ; ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਨੇਕ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਾਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਘਵ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੌਲਸਤਿਆ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਕਰੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਹਵਾਈ ਰਥਾਂ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਖਰਾ, ਬਾਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਥ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ; ਪૃਥੁਗਰੀਵ, ਯਜ੍ਨਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਵਿਹੰਗਮ, ਦੁਰਜਯ, ਕਰਵੀਰਾਕਸ਼, ਪਰੁਸ਼, ਕਾਲਕਾਰਮੁਕ, ਹੇਮਮਾਲੀ, ਮਹਾਮਾਲੀ, ਸਰਪਾਸਯਾ, ਅਤੇ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਖਰਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਧੇ। ਮਹਾਕਪਾਲ, ਸਥੂਲਾਕਸ਼, ਪ੍ਰਮਾਥ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ—ਇਹ ਚਾਰ ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫੌਜ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਫੌਜ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੇਜ਼, ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਚਾਨਕ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਮਾਲਾ-ਧਾਰੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਵੀ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਚੌਵੀ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਖਰਾ, ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਉਹੀ ਅਸ਼ਕੁਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਵੇਖ, ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉੱਠੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਕਰਕਸ਼ ਚੀਖਾਂ ਨਾਲ, ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ, ਗਦ੍ਹੇ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਉਲਟ-ਪਲਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰ, ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ, ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਹੇ ਸਮਝਦਾਰ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬਦੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਨੇੜੇ ਆਵਾਂਗੇ, ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਹਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਜੋ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਘੜੀ ਆ ਗਈ ਹੈ।