ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕੰਡ ਦੀ ਇਕਤਵੀਸਵੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੁਬਾਰਾ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਖਰਾ ਨੇ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਮਦਦ ਲੱਭਣ ਆਈ ਸੀ। ਖਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਉਹ ਵੀਰਵਾਨ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਭੇਜੇ ਸਨ—ਤੂੰ ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ?” “ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਤੇ ਭਲੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ‘ਹਾਏ, ਰਖਵਾਲੇ!’ ਚੀਲਦੀ ਹੋਈ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਮਚਲ ਰਹੀ ਹੈਂ—ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ?” “ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਉੱਠ, ਉੱਠ! ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਦਿਲ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਕਰ।” ਖਰਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੋਂਛੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਵੀਰਵਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਭੇਜੇ। ਪਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਲੇ ਤੇ ਸੂਏ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਜੰਗੀ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ! ਹਰ ਪਾਸੇ ਖ਼ਤਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਦੁਬਾਰਾ ਆਸਰੇ ਲਈ ਆਈ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੁਖ ਦੇ ਮਗਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਡਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ—ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਂਦਾ?” “ਉਹ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਏ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਖੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ, ਦਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਤ-ਚਰਣ ਵਾਲੇ— ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਕੰਡੇ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਦੇ; ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਮ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨੂੰ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀ, ਨਿਰਲੱਜ! ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ, ਉਸ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀਰ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਵੀਰਤਾ ਝੂਠੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਤੁਰ ਜਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਨਕਾ ਕਰ ਦੇਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਉਹ ਦੋ ਮਰਦ—ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਸੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕੋਲ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੈਟ ਮਾਰ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਅਰਣਯਕੰਡ ਦੀ ਬਾਈਸਵੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਵਲੋਂ ਉਕਸਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਯੋਧਾ ਖਰਾ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ। ਖਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰਾ ਇਹ ਗੁੱਸਾ, ਤੇਰੇ ਅਪਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਦੁਤੀਆ ਹੈ; ਇਹ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਉਲਝਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ—ਉਹ ਮਰਤਭੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਅੱਜ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗਵਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਰੋਕ ਲੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਘਬਰਾਹਟ ਛੱਡ ਦੇ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਅੱਜ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਗਰਮ ਲਹੂ ਪੀਵੇਂਗੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਖਰਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰੀ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਖਰਾ ਨੂੰ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਫਿਰ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਖਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੂਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੱਟੜ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ, ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ। ਮੈਂਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਥ ਜਲਦੀ ਲਿਆ ਦੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਧਨੁਸ਼, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਤੀਖੀਆਂ ਭਾਲਾਂ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪੌਲਸਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਾਂ।” ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੂਸ਼ਣਾ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਥ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਚਿਤਕਬਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਉਹ ਰਥ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪਈਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਬਿਲੌਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ। ਉਹ ਮਛੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਸ਼ੁਭ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਸੀ। ਚੁੰਡੀ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਖਰਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਖਰਾ ਨੇ, ਜਦ ਉਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇ ਰਥ, ਬਕਤਰ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਝੰਡੇ ਵੇਖੇ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ, “ਚੱਲੋ!” ਆਖਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਡਰਾਉਣੇ ਬਕਤਰ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਪਈ।