ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਯੋਧਾ—ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਜਿਤ, ਛਾਲ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ—ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਘੁੱਸ ਆਏ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਜਦ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਉਹ ਮੰਦੀ ਨਾਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਤੇ ਇਹ ਜੋ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੀ ਲਵੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਕਰੋ—ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਓ। ਜਦ ਤੂੰ ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਭੈਣ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਪੀ ਲਵੇਗੀ।” ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ, ਚੌਦਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਥੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ‘ਚ ਆਈ ਤੇ ਉਥੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਆਈ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਆਏ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਇੱਕ ਪਲ ਠਹਿਰ; ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।” ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ।” ਤਦ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਤਾਣਿਆ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਸ਼ਕਰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਂਦੇ, ਸਿਆਮ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਨਾਲ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ ਜੋ ਅਤਿ ਕਰੂੜ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ; ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟੋ। ਜੇ ਜਾਨ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਓ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਹੋ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੌਦਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਆਏ। ਉਹ ਲਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ, ਹਾਸਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ, “ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਮਾਲਕ ਖਰਾਂ ਦਾ ਰੋਸ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਾਡੀਆਂ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਸਕੇਂ, ਲੜਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਗਦਾ, ਭਾਲੇ ਤੇ ਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਜਾਨ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਤੇਰਾ ਧਨੁਸ਼ ਸਭ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਚੌਦਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਲੇ ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਾਲੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਨਾਰਾਚ ਬਾਣ ਚੁੱਕੇ ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਚੌਦਾਂ ਤਿੱਖੇ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਚੁੱਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲ ਤਾਣ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸੱਪ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚੀਰ ਗਏ, ਉਹ ਜੜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਢੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਲਥਪਥ, ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਪਏ, ਜਦ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਰੋਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਧੱਬੇ ਕੁਝ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਖਰਾਂ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਰਸ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਲਤਾ ਹੋਵੇ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ‘ਚ ਰੋਈ, ਕੰਪਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਭੱਜ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਮੁੜ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਖਰਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲੀ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਬਹਾਦਰ, ਮਾਂਸਖੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭੇਜੇ ਸਨ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਾਪਸ ਆਏ? ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਵਫਾਦਾਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ‘ਹਾਏ ਰਾਖਾ!’ ਕਿਉਂ ਚੀਕ ਰਹੀ ਹੈਂ ਤੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋੜ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਅਸਹਾਇ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਉੱਠ, ਉੱਠ! ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਦੇ।” ਖਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਢਾਢਸ ਦਿੱਤਾ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੌਦਾਂ ਬਹਾਦਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਭੇਜੇ। ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜਿੰਨਾ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ਼ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।