ਸੁਣੋ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨੀਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ। ਜਦ ਖਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਵਿਗਾੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਗੁੱਸਾ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਉੱਠ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ! ਡਰ ਅਤੇ ਭੁੱਲ ਭੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਸਾਫ ਦੱਸ ਕਿ ਇਹ ਤੇਰਾ ਹਾਲ ਕਿਸਨੇ ਕੀਤਾ?" ਖਰ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣੇ ਹੱਥ ਲਾ ਗਿਆ? ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਗਲੇ 'ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਹੀ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਗਿਆ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਬੜੀ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈਂ, ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਕੌਣ ਤੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਅਸਹਾਇ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ? ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਇੰਨੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲ ਕਰ ਸਕੇ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ, ਇ’en ਇੰਦਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੇ ਦੇ ਲਹੂ ਨੂੰ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਜਾਨ ਵਾਲੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵਗਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਧਰਤੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੇਗੀ? ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਗਿਰਾ ਦੇਵਾਂਗਾ ਤੇ ਗਿੱਧ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ? ਕੋਈ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਉਸ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ। ਹੁਣ ਜਦ ਤੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਦੱਸ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਾਇਆ।" ਭੈਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਭਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ, ਨਰਮ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ, ਛਾਲਾਂ ਤੇ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਚਮੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਕੰਦ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਯਮੀ ਹਨ, ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਸੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਦੇਵ ਹਨ ਜਾਂ ਦਾਨਵ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੀ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁੰਦਰ ਸਤ੍ਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਗਹਿਣੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਔਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਹਾਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਇੱਛਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਵਾਂ।" ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਖਰ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਦੋ ਆਦਮੀ, ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਛਾਲ ਤੇ ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗ ਚਮੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਮੂੰਹਜੱਟੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਓ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀ ਸਕੇ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਕਰੋ—ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਲਵੋ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ ਮਾਰ ਦੇਵੋਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ (ਸ਼ੂर्पਣਖਾ) ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਵੇਗੀ।" ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸ਼ੂਪਣਖਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਥੋਂ ਵੱਜ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਬੱਦਲ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਵੀਹਵਾਂ ਸਰਗ। ਜਦ ਸ਼ੂਪਣਖਾ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ 'ਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ੂਪਣਖਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕ, ਸੀਤਾ ਕੋਲ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਆਏ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਆਕਿਆ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੰਤੁ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਇਸ ਕਠਿਨ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿਚ ਆਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਫਲ ਤੇ ਕੰਦ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਟ, ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ, ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟੋ। ਜੇ ਜਾਨ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ!" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਾਤਕ ਸਨ, ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਉੱਤਰ ਆਏ। ਵੱਡੇ ਭਿਆਨਕ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ, ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੇ ਕਪਟ ਹਾਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ 'ਤੇ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ ਖਰ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਗੁੱਸਾ ਜਗਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ, ਜੰਗ 'ਚ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗੇ।