ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀ, ਤਾਂ ਸਮੁਦਰ ਵਾਂਗ ਸੁਚੱਜੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੌਲੇ ਹੱਸ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਤੂੰ ਤਾਂ ਦਾਸੀ ਵਰਗੀ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ।" ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ, ਜੋ ਸੁਖੀ, ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੀ, ਭੈੜੀ, ਦੁਸ਼ਟ, ਭਿਆਨਕ, ਤੇ ਪਟ-ਉਦਰ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਲੈਣਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਕੌਣ ਸਮਝਦਾਰ ਪੁਰਖ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰੇਗਾ?" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਪਟ-ਉਦਰ ਵਾਲੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਮੰਨ ਬੈਠੀ। ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਅੰਧੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ, ਭੈੜੀ, ਦੁਸ਼ਟ, ਭਿਆਨਕ, ਪਟ-ਉਦਰ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੰਬ ਕੇ ਬੈਠਿਆ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਘੁੰਮਾਂਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਿਰਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਲਤਾ ਵਰਗੀ ਲਚਕ ਆ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਨੀ ਵਾਂਗ ਜਲਦੇ ਉਲਕਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, "ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਠੋਰ ਤੇ ਨੀਚ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵੀਂ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੇ। ਹੇ ਪੁਰਖ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਭੈੜੀ, ਦੁਸ਼ਟ, ਉੱਤਾਵਲੀ, ਪਟ-ਉਦਰ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦੇ।" ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੇ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਵਕਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਥੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਵਾਪਸ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਗਾੜੀ ਹੋਈ, ਡਰਾਉਣੀ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਮਾਨੋ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਗੜਗੜਾਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ, ਭੈੜੀ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਈ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਫੜੀ, ਚੀਕਦੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਇਹ ਵਿਗਾੜੀ ਹੋਈ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਵਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉੱਥੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ, ਰੂਪ ਵਿਗਾੜੀ ਹੋਈ, ਡਰ, ਭੁੱਲ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਦੱਸਿਆ—ਰਾਮ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਵੱਢੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਖਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਵਿਗਾੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਹੁਣ ਉੱਠ, ਆਪਣਾ ਡਰ ਤੇ ਭੁੱਲ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਲੈ ਆਇਆ?" "ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸਾਪ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ, ਤੇਰੀ ਵਾਂਗ, ਮੌਤ ਦੇ ਮੁਹਰੇ ਤੇ ਉਂਗਲੀ ਰੱਖ ਕੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਰ ਗਿਆ? ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਵੀ, ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਗਿਆ?" "ਤੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੀਰ ਹੈਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਜ਼ੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ—ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਐਸਾ ਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇਂ? ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਭੂਤਾਂ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਸੀ?" "ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਜੋ ਮੇਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕੇ—ਨਾ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਵਜਰ ਪਕੜਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਸ ਦੇ ਲਹੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗੀ? ਕਿਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਗਿਧ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਸ ਖਾ ਜਾਣਗੇ?" "ਨਾ ਦੇਵਤਾ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਭੂਤ, ਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਬਚਾ ਸਕਣਗੇ। ਹੁਣ, ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਹੌਲਿ-ਹੌਲਿ ਹੋਸ਼ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੱਸ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਹਰਾਇਆ।" ਭਰਾ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਕੋਮਲ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਛਾਲ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ—" "ਉਹ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਂਦੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ, ਵ੍ਰਤ-ਧਾਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਸੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ। ਉਹ ਦੇਵ ਹਨ ਜਾਂ ਦਾਨਵ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੀ।" "ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੀ ਸੀ।" "ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਕਾਰਨ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਨਿਰਾਸਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।" "ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਇੱਛਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਮੈਨੂੰ ਪੀਣ ਦੇ।" ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਖਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚੌਦ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਕਾਲ-ਸਮਾਨ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਦੋ ਮਰਦ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਛਾਲ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮਾ ਪਹਿਨੇ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਅਤੇ ਖਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ।