ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਦੰਡਕ ਅਰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਆਈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਸੁੰਦਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਪਤਨੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੰਡਕ ਅਰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਪਰਣਖਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੜੀ ਸੁਚਤ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਹਲਕਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਤੂੰ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਕਮਲ-ਰੰਗ ਵਾਲੀ। ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।” ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ੂਪਰਣਖਾ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ, “ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ। ਉਹ ਧਨਵੰਤ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਚਿਤ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ, ਉਗਲੀ, ਦੁਸ਼ਟ, ਕਰੂ, ਅਤੇ ਢਿੱਡ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣੇਗਾ। ਕੌਣ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਰੀ ਵਧੀਆ ਸੁੰਦਰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰੇਗਾ?” ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੂਪਰਣਖਾ, ਜੋ ਉਗਲੀ, ਕਰੂ ਅਤੇ ਢਿੱਡ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਖਦੀ, “ਤੂੰ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ, ਉਗਲੀ, ਦੁਸ਼ਟ, ਕਰੂ, ਢਿੱਡ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮ ਸਕਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ, ਲਤਾ ਵਾਂਗ, ਭੜਕ ਚੁੱਕੀਆਂ। ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦੌੜੀ। ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦਾ, “ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਰੂ ਅਤੇ ਅਧਮ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾ।” ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਰਾਮ ਆਖਦਾ, “ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਇਸ ਉਗਲੀ, ਦੁਸ਼ਟ, ਪਾਗਲ, ਢਿੱਡ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਕਰ।” ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢ ਕੇ, ਸ਼ੂਪਰਣਖਾ ਦੇ ਕੰਨ ਅਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਕੰਨ ਅਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ੂਪਰਣਖਾ, ਵਿਰਲ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਲਦੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਵਾਪਸ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਵਿਅੰਗ ਹੋਈ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਮਾਨੋ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਟਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਖੂਨ-ਖੂਨ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਅੰਗ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਹਜੂਮ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਜ਼ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਗਿਰੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ, ਵਿਅੰਗ ਹੋਈ, ਡਰ, ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਖਰ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦੀ ਹੈ—ਰਾਮ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗ ਹੋਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। ਹੁਣ ਵਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨਿਸਵਾਂ ਸਰਗ। ਜਦੋਂ ਖਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਹੋਈ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ, ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗੀ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ, “ਉਠ, ਆਪਣਾ ਡਰ ਤੇ ਭਟਕਣ ਛੱਡ, ਸਾਫ-ਸਾਫ ਦੱਸ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਕਿਸ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ?” ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਕੌਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਸੱਪ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਗੂਠਾ ਰੱਖ ਕੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਕੌਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਭਟਕਣ ਵਿਚ, ਸੁਣਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਚੁੱਕਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਤ ਵਾਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ—ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਕਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਪਹੁੰਚਾਇਆ?” “ਕੌਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਭੂਤਾਂ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੰਨੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਵਿਅੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ? ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਮੇਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਇੰਦਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਦੁੱਧ-ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਖੂਨ, ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਫੁਟਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਗਿੱਧ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਮਾਸ ਖਾ ਲੈਣਗੇ। ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਭੂਤ, ਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਿਕੰਮੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ।” “ਹੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੱਸ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।” ਭਰਾ ਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੂਪਰਣਖਾ ਰੋਈ ਹੋਈ, ਆਖਦੀ, “ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਨਰਮ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਛਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਮਿਰਗ-ਚਮੜੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ—ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦੇ, ਸਯੰਮ ਵਾਲੇ, ਤਪਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ।” “ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ, ਦੇਵ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਵੇਖੀ, ਸੁੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ ਪਹਿਨੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੀ ਸੀ। ਦੋਨਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ, ਮਾਨੋ ਮੈਂ ਬੇਚਾਰੀ, ਅਸਹਾਇ ਹੋਈ।” “ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਇੱਛਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਖਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਚੌਦਾਂ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ, ਦੰਡਕ ਅਰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੂਪਰਣਖਾ ਦੀ ਆਉਣ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਸ਼ੂਪਰਣਖਾ ਦੀ ਵਿਅੰਗਤਾ, ਅਤੇ ਖਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੀ ਮੂਹ-ਮੂਹ ਲਗਦੀ ਹੈ।