ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫੰਸੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਵਲ ਮਸਕਰਾ ਕੇ, ਬੜੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੌਤਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮੀ, ਸੋਹਣਾ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਵਿਆਹਤ ਹੈ, ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਲੈ। ਇਹਦੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਇਕੱਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਅਚਾਨਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਈ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਸੋਹਣੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮ ਸਕੇਂਗਾ।" ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਹੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਚੰਬੜ ਵਾਲੀ?" "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਧਨਵਾਨ, ਯਸ਼ਸਵੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਸੁਚੱਜਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੁੱਢੀ, ਕਰੂਪ, ਦੁਸ਼ਟ, ਭਿਆਨਕ, ਤੇ ਮੋਟੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਲਵੇਗਾ। ਕੌਣ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਚੰਬੜ ਵਾਲੀ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਐਸੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰੇਗਾ?" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਮੋਟੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਮੰਨ ਬੈਠੀ। ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਉਹ ਫੇਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਇਸ ਬੁੱਢੀ, ਕਰੂਪ, ਦੁਸ਼ਟ, ਭਿਆਨਕ, ਮੋਟੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਿਮੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸੌਤਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਂਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਰਣ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਲਚਕਦੀ ਹੋਈ, ਬੜੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਲਕਾ ਵਾਂਗ ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਨੀਚ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਭਲਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਘ, ਤੂੰ ਇਸ ਕਰੂਪ, ਦੁਸ਼ਟ, ਪਾਗਲ, ਮੋਟੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦੇ।" ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਕਟੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਵਕਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕਦੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਵਾਪਸ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਗਾੜੀ ਹੋਈ, ਡਰਾਉਣੀ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਥੜੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪਈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਗੂਜਦੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਵਿਗਾੜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਢਹਿ ਪਈ। ਉੱਥੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਥੜੀ, ਵਿਗਾੜੀ ਹੋਈ, ਡਰ, ਭੁਲਾਵੇ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰਾ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਰਾਮ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਗਾੜੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉੱਨੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਖਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ, ਵਿਗਾੜਿਆ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਥੜਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਹੁਣ ਉੱਠ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਭੁਲਾਵਾ ਤੇ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਆਖ, ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੈ?" "ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲੀ ਸੱਪ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਕੰਡਲੀ ਮਾਰੀ ਹੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਹੀ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਿਆ?" "ਤੂੰ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈਂ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ, ਮਾਨੋ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ?" "ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯੱਖਾਂ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਐਸਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਵਿਗਾੜਿਆ?" "ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ—ਨਾ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਵਜਰਧਾਰੀ ਹੈ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਸਦਾ ਲਹੂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਸਾਂ ਤੋਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪੀਣਾ ਚਾਹੇਗੀ।" "ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦਿਆਂਗਾ, ਗਿਦੜ ਤੇ ਗਿਦ੍ਹ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਲੋਹ ਖਾ ਜਾਣਗੇ।" "ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਯੱਖ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸ ਨਿਕੰਮੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ।" "ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਤੈਨੂੰ ਹੌਲ੍ਹੀ-ਹੌਲ੍ਹੀ ਹੋਸ਼ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹਰਾਇਆ।" ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਰੋਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖੇ: "ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਨਰਮ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਛਾਲਾ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ...