ਸ਼ੂರ್ಪਣਖਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਇਹ ਜੋ ਔਰਤ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਅੰਗੀ ਤੇ ਬਦਸੂਰਤ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਵਲ ਵੇਖ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਇਹ ਭੈੜੀ, ਪਾਪਣ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਪੇਟੂ ਔਰਤ—ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ।" "ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿਚ ਘੁੰਮੇਂਗਾ, ਪਰਬਤਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਂਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਕੁਤਸਥ—ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਵਿਅੰਗੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਉਸ ਮਸਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ੂರ್ಪਣਖਾ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮਹਿਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਹੋਣਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮੀ, ਸੋਹਣਾ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ ਦੇ ਜੋੜ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਏ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਲੈ ਲੈ, ਏ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੀ, "ਏ ਸੋਹਣੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮੇਂਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੜਾ ਚਤੁਰ ਸੀ, ਹੱਸ ਕੇ, ਉਚਿਤ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਸ਼ੂర్పਣਖਾ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ, "ਤੂੰ, ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਰੇ ਵਰਗੇ ਦਾਸ ਦਾ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਏ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ।" "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ, ਜੋ ਧਨਵਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਨਿਰੋਪਰੀ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ, ਭੈੜੀ, ਪਾਪਣ, ਭਿਆਨਕ, ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇਗਾ।" "ਕੌਣ ਭਲਾ, ਚੰਗੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰੇਗਾ?" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੱਚ ਮੰਨ ਬੈਠੀ। ਫਿਰ, ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਟੀ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦੀ, "ਤੂੰ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ, ਭੈੜੀ, ਪਾਪਣ, ਭਿਆਨਕ, ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਮੇਰੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਤਨੀ ਦੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਫਿਰਾਂਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਿਰਗ ਛਾਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇ ਲਤਾ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਸੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉੱਡਦਾ ਹੋਇਆ ਉਲਕਾ ਪਿੰਡ, ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ, "ਏ ਸੌਮਿਤ੍ਰ (ਲਕਸ਼ਮਣ), ਕਦੇ ਭੀ ਕਠੋਰ ਤੇ ਨੀਚ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵੀਂ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹੇ।" "ਏ ਨਰ ਸ਼ਾਰਦੂਲ (ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾ), ਤੂੰ ਇਸ ਭੈੜੀ, ਪਾਪਣ, ਪਾਗਲ, ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਕਰ ਦੇ।" ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਰੋਸ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੂರ್ಪਣਖਾ, ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਚੀਖਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਆਈ ਸੀ, ਓਥੇ ਵਾਪਸ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਅੰਗ, ਡਰਾਉਣੀ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਰਕਤ ਨਾਲ ਪਤੀ ਹੋਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਮਾਨੋ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਗੜਗੜਾਂਦੇ ਹੋਣ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਚੀਖਦੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਗਈ। ਫਿਰ, ਵਿਅੰਗ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਵਿਜਲੀ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ ਜਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉੱਥੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ, ਵਿਅੰਗ ਹੋਈ, ਡਰ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਕਿਵੇਂ ਰਾਮ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਅੰਗਤਾ ਹੋਈ। ਜਦ ਖਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਇੰਝ ਡਿੱਗਿਆ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: "ਹੁਣ ਉੱਠ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ—ਆਪਣਾ ਡਰ ਤੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦੇ; ਸਾਫ-ਸਾਫ ਦੱਸ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ?" "ਕੌਣ ਐਸਾ ਹੈ ਜੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਬੇ-ਖਿਆਲੀ ਵਿੱਚ ਲਪਟੇ ਹੋਏ ਜਹਿਰੀਲੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?" "ਕੌਣ ਐਸਾ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਉੱਚਤ ਜਹਿਰ ਪੀ ਚੁੱਕਾ ਹੈ?" "ਤੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈਂ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਮਾਨੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ?" "ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਐਸਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ?" "ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ—ਨਾ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਨਾ ਵਜਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਵਿਚੋਂ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਦੁੱਧ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਦਾ ਲਹੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਣਾ ਚਾਹੇਗੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੂರ್ಪਣਖਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਅੰਗਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ, ਖਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ, ਅਤੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ-ਸੀਤਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਗਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ।