ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ, ਰਾਮ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਰਾਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤਿ ਭਗਤਿ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਨਾਤਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਈਂ, ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਸੱਚ ਸੁਣ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨਮੁੱਤਾਬਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਰਾਵਣ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ—ਸਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਵੀਸ਼ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਭਰਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ। ਖਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਕਾਰਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਫਿਰਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣ ਜਾ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ। ਤੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਹ ਅਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ—ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ। ਇਹ醜, ਦੁਸ਼ਟ, ਭਿਆਨਕ, ਪੇਟੂ ਔਰਤ—ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ, ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸਾਥਣ ਨੂੰ, ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮੇਂਗਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਝ ਬੋਲ ਚੁੱਕੀ, ਤਾਂ ਕਾਕੁਤਥਸ ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਉੱਤੇ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਠਾਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੂੰ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੌਲੀ ਹਸੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਂ, ਨਰਮ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਹਪਤਨੀ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਨੇਕ, ਸੁੰਦਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਲੈ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮੇਂਗਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਹੌਲੀ ਹਸੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਦਾਸ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ, ਜੋ ਧਨਵਾਨ, ਯੋਗ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਚਿੱਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ, ਅਸੁੰਦਰ, ਦੁਸ਼ਟ, ਭਿਆਨਕ, ਪੇਟੂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਲਵੇਗਾ। ਕੌਣ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰੇਗਾ?" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਪੇਟੂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਮੰਨ ਬੈਠੀ। ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ, ਅਸੁੰਦਰ, ਦੁਸ਼ਟ, ਭਿਆਨਕ, ਪੇਟੂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਤਨੀ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਮਨਮੁੱਤਾਬਕ ਘੁੰਮਾਂਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਰਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਲਤਾ ਵਰਗੀ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦਾ ਗੋਲਾ ਰੋਹਣੀ ਉੱਤੇ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਕਦੇ ਵੀ ਬੁਰੇ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕੋਈ ਭੀ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭ, ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੇ। ਹੇ ਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਤੂੰ ਇਸ ਅਸੁੰਦਰ, ਦੁਸ਼ਟ, ਉੱਤਾਵਲੇ, ਪੇਟੂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਕਰ ਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਕਟੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੀਖਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਧਰੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਧਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਈ। ਉਹ ਵਿਅੰਗ, ਡਰਾਉਣੀ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਗੱਜਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ, ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਫੜਕੇ, ਲਹੂ ਲੁਥੜੀ ਹੋਈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਵਿਅੰਗ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ, ਵਿਅੰਗ, ਡਰ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਕਿਵੇਂ ਰਾਮ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ।