ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ ਦੀ ਭੈਣ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਤ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੰਵਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਟਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਦੀ ਨਰਮਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ, ਰਾਜਸੀ ਲਕੜੀਆਂ, ਨੀਲੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਔਰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵਿਅੰਗੀ ਸੀ ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਚੌੜੀ, ਪਰ ਪੇਟ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਟੇਢੀਆਂ-ਮੇਢੀਆਂ ਸਨ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਖੁਬਸੂਰਤ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਲਾਲ-ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਲ ਸੁੰਦਰ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਕੁਰੂਪ ਸੀ, ਰਾਮ ਮੋਹਕ; ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿੱਠੀ ਪਰ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਯੁਵਤੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਪਰ ਬੋਲ ਚੰਗੇ, ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਦੁਸਟ ਪਰ ਰਾਮ ਧਰਮੀ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸੁੰਦਰ ਪਰ ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਮਨਾ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਤਪੋਧਾਨ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਇਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਆਖ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਇਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?" ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦੇਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਲਈ ਇਥੇ ਆਈ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਰੂਪ ਤੇਰਾ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਦੱਸ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਬਤਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਮ, ਸਚ ਸਚ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹਾਂ, ਨਾਮ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ, ਸਭ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ ਹਾਂ। ਰਾਵਣ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ—ਸ਼ਾਇਦ ਤੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਖਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਮਨ ਵਿਚ ਉਠੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਿਰਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣ ਜਾ—ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ? ਉਹ ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਅਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਿਕਾਰਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਵੇਖ। ਇਹ醜, ਦੁਸਟ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸੁੰਕੀ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਔਰਤ—ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮੇਂਗਾ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ ਦੇਖੇਂਗਾ।" ਜਦ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਦ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵੱਲ ਹੱਸ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਦੇਖ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਹੇਲੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮੀ, ਸੁੰਦਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਏ ਵੱਡੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਬਣਾਲੈ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਹੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਤੁਰੰਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਏ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਚੰਗੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮੇਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ ਉਚਿਤ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ, "ਤੂੰ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਸੋਚ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ, ਜੋ ਸੁਖੀ, ਯੋਗ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੰਗਤ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ, ਅਸੁੰਦਰ, ਦੁਸਟ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸੁੰਕੀ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਏਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਣ, ਸੋਹਣੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗਾ?" ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਸੁੰਕੀ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਮੰਨ ਬੈਠੀ। ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਅੰਧੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਪਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ, ਅਸੁੰਦਰ, ਦੁਸਟ, ਭਿਆਨਕ, ਸੁੰਕੀ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਚਿਮੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਰਕਾਬੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਾਂਗੀ।