ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਚੌਪਾਲ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਅਚਾਨਕ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਸੀ, ਜੋ ਦਸਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਵਲ ਆਈ ਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ ਅਤੇ ਗੋਲ ਜਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸਿਰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ, ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਬਲਵਾਨ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗੀਨ ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਆਪ醜醜 ਸੀ, ਪਰਮ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਚੌੜੀ ਕਮਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪੇਟ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਕਰੀਆਂ ਤੇ ਲਾਲ ਸਨ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ; ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਲ ਸੋਹਣੇ; ਉਹ醜醜 ਤੇ ਰਾਮ ਮਨਮੋਹਕ; ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿੱਠੀ ਪਰ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਪਰ ਯੁਵਾਨ ਦਿਖਦੀ, ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਪਰ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਰਮ, ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਿਚ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਪਰ ਰਾਮ ਧਰਮੀ, ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਅਸੁਖਾਦ, ਪਰ ਰਾਮ ਸੁੰਦਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਜਟਾਧਾਰੀ ਹੋ, ਵਨਵਾਸੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲਏ ਹੋਏ ਹੋ... ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ ਹੋ? ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਫ ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਰਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ, ਸੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਈਂ? ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਆਖ, ਇਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜਲ ਰਹੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਮ, ਸੱਚ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਫਿਰਦੀ ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਰਾਵਣ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ—ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਭਰਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਖਰ ਤੇ ਦੂषण ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਮਨ ਵਿਚ ਆਸ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੋਰ ਤੇ ਫਿਰਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਂਗੇ? ਉਹ醜醜 ਤੇ ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਵੇਖ। ਇਹ醜醜, ਪਾਪੀ, ਭਿਆਨਕ, ਪੈਟੂ ਔਰਤ—ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕਾਰਣਯ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਵਣ-ਉਪਵਣਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣਗੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਕਕੁਤਥਸ ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, ਉਸ ਮਸਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਪਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ, ਹੱਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਹੇਲੀਆਂ ਹੋਣੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੇ ਵਿਆਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਨਿਰਮਲ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਲੈ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਧੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।" ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਸੀ, ਓਹਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਸੋਹਣੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰੇਂਗਾ।" ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਸਮੁੱਤਰੀ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਲ ਸੀ, ਹੱਸ ਕੇ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਤੂੰ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਦਾਸ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਮਲ-ਵਰਗੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ, ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ,醜醜, ਪਾਪੀ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਪੈਟੂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜ਼ਰੂਰ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਕਿਹੜਾ ਸਮਝਦਾਰ ਪੁਰਖਾ ਐਸੀ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰੇਗਾ?" ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਪੈਟੂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਸੱਚ ਮੰਨ ਬੈਠੀ। ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਟੀ ਵਿਚ ਸੀਤੇ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਤੂੰ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ,醜醜, ਪਾਪੀ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਪੈਟੂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਭਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਮਨਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ।