ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਜਾਵੋਗੇ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਟਾਯੂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਦੇ ਆਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਪੰਛੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਤ-ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਰਾਘਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਝੋਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਸਨ, ਉਥੇ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਆ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਦਸਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਵੱਲ ਆਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਤੇ ਗੋਲ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਅਤਿ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜ-ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਸੀ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ। ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਵੇਖਿਆ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇੜੀਆਂ, ਵਾਲ ਲਾਲ, ਪਰ ਰਾਮ ਦੇ ਸੁੰਦਰ; ਉਹ ਆਪ醜, ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ; ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿੱਠੀ ਪਰ ਡਰਾਉਣੀ। ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਵਾਨੀ ਵਾਲਾ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਝੱਲੀ, ਪਰ ਬੋਲ ਮਿੱਠੇ; ਉਹ ਕੁਕਰਮੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਧਰਮਾਤਮਾ। ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਚੰਗੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਪੁਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਜਟਾਓ ਵਾਲੇ, ਵਨਵਾਸੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਇਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਧਾਰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਰਾਮ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਈਂ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਲੱਗਦੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਅਲੱਗ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਮ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਫਿਰਦੀ ਹਾਂ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਰਾਵਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਰਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੇਰੇ ਹੋਰ ਭਰਾ ਖਰ ਤੇ ਦੂषण ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।" "ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਆ ਗਈ। ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਪਤੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣ, ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ? ਉਹ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦੀ ਨਹੀਂ,醜 ਤੇ ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਵੇਖ।" "ਇਹ醜, ਦੁਸ਼ਟ, ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਪੇਟ-ਧੁੰਸਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ—ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਨਮੌਜੀ ਕਰੇਂਗਾ, ਪਰਬਤਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ ਵੇਖੇਂਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਕੁਤਥਸ ਰਾਮ, ਜੋ ਬੋਲੇ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਹ ਨਸ਼ੀਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਵੱਲ ਹੱਸ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਫੰਸੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੌਤ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੇ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਹੈ, ਸੋਭਾਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਲੈ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਤਨਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ।" ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਫਿਰੇਂਗਾ।