ਰਾਮ ਜੀ, ਇਹ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ—ਰੋਹਿਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੰਧਰਵੀ। ਰੋਹਿਣੀ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਗੰਧਰਵੀ ਤੋਂ ਘੋੜੇ ਜਨਮੇ; ਫਿਰ ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਕਦਰੂ ਨੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਨੁ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਜਨਮੇ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ, ਵੈਸ਼ ਉਸਦੇ ਰਾਨਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਅਨਲ ਨੇ ਭਲਿਆਂ ਫਲ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਵਿਨਤਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਦਰੂ, ਜੋ ਸੁਰਸਾ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ—ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਤਾਨ ਜਨਮੀ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗ, ਜਨਮੇ; ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ। ਅਰੁਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਟਾਯੂ ਜਨਮਿਆ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੇਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਜਟਾਯੂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਮੱਥਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਹੁਣ, ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਸਨਾਨ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਰਾਘਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ, ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਥੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ; ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਬੈਠਾ। ਉਸਦੇ ਬਾਂਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਸਨ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ੀ ਉਥੇ ਆ ਗਈ—ਇਹ ਸੂਰਪਣਖਾ ਸੀ, ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ (ਰਾਵਣ) ਦੀ ਭੈਣ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਈ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੰਵਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ, ਅਤੇ ਗੋਲ ਜਟਾਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਰਾਮ, ਨਰਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਨੀਲਾ ਕੰਵਲ ਵਾਂਗ ਰੰਗ, ਕਾਮਦੇਵ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਲਗਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ੀ, ਜੋ醜醜 ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, ਆਪਣੀ ਚੌੜੀ ਕਮਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਲੱਖਣ ਸਨ, ਪਰ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ; ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਤਾਮਬੇ ਵਾਂਗ, ਪਰ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਲ ਸੁੰਦਰ; ਉਹ醜醜, ਪਰ ਰਾਮ ਦਾ ਰੂਪ ਮਨੋਹਰ; ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿੱਠੀ, ਪਰ ਡਰਾਉਣੀ। ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਸੀ, ਪਰ ਜਵਾਨੀ ਵਾਲੀ ਲਗਦੀ; ਭਿਆਨਕ, ਪਰ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਰਮ; ਉਸਦੀ ਕਰਤੂਤ ਮਾੜੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਧਰਮਵਾਨ; ਉਹ醜醜, ਪਰ ਰਾਮ ਸੁੰਦਰ। ਰਾਖਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖੀ: "ਤੁਸੀਂ ਜਟਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ..." "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ ਹੋ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਪਣਖਾ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੂਰਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਉਪਰ ਅਤਿ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ, ਸੀਤਾ ਹੈ। "ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ, ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿਸਨੂੰ ਵਲੋਂ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਰਾਖਸ਼ੀ ਲਗਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਰੂਪ ਤੇਰਾ ਅਕਰਸ਼ਕ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਇਥੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ—ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ: "ਸੁਣੋ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਸਚ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ੀ ਸੂਰਪਣਖਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ। ਰਾਵਣ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ—ਸੈਦ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਕੂੰਭਕਰਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਖਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।" "ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲ ਆਈ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ।" "ਮੈਂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣੋ—ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੀ ਕਰਨਾ? ਉਹ醜醜 ਤੇ ਅਯੋਗ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਵੇਖੋ।" "ਇਹ醜醜, ਮਾੜੀ, ਭਿਆਨਕ, ਤੇ ਪੇਟ-ਧਸਿਆ ਔਰਤ—ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ, ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ।" "ਫਿਰ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮੋ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਣ ਵੇਖੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ), ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਨਸ਼ੀਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਉੱਤੇ ਹੱਸਿਆ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।