ਭਦ੍ਰਮਦਾ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਇਰਾਵਤੀ ਸੀ। ਇਰਾਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਏਰਾਵਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਤੋਂ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਨਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸ਼ਾਰਦੂਲੀ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ ਲੰਗੂਰ ਅਤੇ ਬਾਘ ਜਨਮੇ। ਮਾਤੰਗੀ ਤੋਂ ਹਾਥੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਰੋਹਿਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੰਧਰਵੀ। ਰੋਹਿਣੀ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਜਨਮੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵੀ ਤੋਂ ਘੋੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਦਰੂ ਨੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ। ਮਨੁ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਜੰਘਾ ਤੋਂ ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਅਨਲ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੁਣ੍ਯ-ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਨਤਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਦਰੂ, ਜੋ ਸੁਰਸਾ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਸਨ। ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ। ਫਿਰ ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਰੁਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਤੀ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੈਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਟਾਯੁ ਮੰਨੋ, ਹੇ ਰਾਮ!" ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਆਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਾਂ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਬੜੀ ਔਖੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਦੂਰ ਜਾਵੋਗੇ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਟਾਯੁ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਉਹਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਟਾਯੁ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਪੰਛੀ ਜਟਾਯੁ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਤਸੁਕ। ਹੁਣ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨਾਲ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਲੌਟ ਆਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ। ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਰਾਮ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਉਥੇ ਅਚਾਨਕ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਦਸਗੀਰਿਵਾ (ਰਾਵਣ) ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁੱਚਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਰਮ, ਪਰ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਰਾਜਚਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਰੰਗੀਨ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ। ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ醜੍ਰੂਪ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਸੋਹਣੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੱਟੀ ਕਮਰ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਪੇਟ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੰਕੜੀਆਂ, ਵਾਲ ਤੰਬੇ ਵਰਗੇ, ਜਦਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਸੁੰਦਰ; ਉਹ醜, ਰਾਮ ਸੁਹਣਾ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿੱਠੀ, ਪਰ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ, ਪਰ ਜੁਆਨੀ ਵਾਲੀ ਲੱਗਦੀ, ਭਿਆਨਕ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਵਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਜਦਕਿ ਰਾਮ ਧਰਮੀ। ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਪਰੀਤ, ਰਾਮ ਪ੍ਰੀਤਮ। ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਤੁਸੀਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੈਰਾਗੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹੋ, ਬਾਣ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ... ਤੁਸੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਵੀਰਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ, ਸੀਤਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿਸ ਦੀ ਹੋ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਜਾਪਦੀ ਹੋ, ਪਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿੰਝ ਆਏ ਹੋ, ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, "ਸੁਣੋ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਭਟਕਦੀ ਹਾਂ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ। ਰਾਵਣ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ—ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ। ਖਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਤੀ ਲੱਭਣ ਲਈ। ਮੈਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣੋ—ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ?" "ਉਹ ਅਸੁੰਦਰ ਤੇ ਅਯੋਗ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ। ਇਹ醜, ਪਾਪੀ, ਭਿਆਨਕ, ਪੇਟ-ਧੰਸੀ ਹੋਈ ਔਰਤ—ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ।