ਹੇ ਰਾਮ ਜੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਾਰੇ ਹਿਰਣ ਮ੍ਰਿਗੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਮ੍ਰਿਗਮੰਦਾ ਤੋਂ ਭਾਲੂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਮਰਾ ਤੇ ਚਮਰਾ ਤੋਂ ਵੀ। ਫਿਰ ਭਦ੍ਰਮਦਾ ਨੇ ਇਰਾਵਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਜਣਮੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਐਰਾਵਤ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਤੋਂ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਨਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਸ਼ਾਰਦੂਲੀ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਪੂੰਝ ਵਾਲੇ ਲੰਗੂਰ ਅਤੇ ਬਾਘ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਮਾਤੰਗੀ ਤੋਂ ਹਾਥੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਸ਼ਵੇਤਾ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜਣਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਜਣੀਆਂ—ਰੋਹਿਣੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਗੰਧਰਵੀ। ਰੋਹਿਣੀ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਗੰਧਰਵੀ ਤੋਂ ਘੋੜੇ। ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਣਿਆ, ਅਤੇ ਕਦਰੂ ਨੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ। ਮਨੂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਹੇ ਉੱਚੇ ਮਾਨਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ। ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਖਸ਼ਤਰੀ, ਰਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਇਹ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਅਨਲ ਨੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਵਿਨਤਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਦਰੂ, ਜੋ ਸੁਰਸਾ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਣਿਆ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲੇ ਨਾਗ ਹਨ। ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ। ਅਰੁਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਟਾਯੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੇਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਟਾਯੂ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਪੰਛੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਹੁਣ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਸਨਾਨ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਸੁਮੇਤਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਲੌਟ ਆਇਆ। ਰਾਘਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ, ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਿਆ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਰਾਮ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਅਚਾਨਕ ਉੱਥੇ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ (ਰਾਵਣ) ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ ਅਤੇ ਗੋਲ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਰਮ ਪਰ ਮਹਾਬਲੀ, ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹਾ, ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਠਲੀ ਕਮਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪੇਟ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ; ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸੁੰਦਰ; ਉਹ ਭੈੜੀ, ਰਾਮ ਸੁਹਾਵਣਾ; ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿੱਠੀ ਪਰ ਡਰਾਉਣੀ। ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਸੀ ਪਰ ਜਵਾਨ ਲੱਗਦੀ, ਭਿਆਨਕ ਪਰ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਰਮ; ਉਸ ਦਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਮਾੜਾ, ਪਰ ਰਾਮ ਧਰਮਾਤਮਾ; ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਚੰਗੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ। ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਮ ਵੱਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: "ਤੁਸੀਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ... " "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਹੈ।" "ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਆਈ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ—ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਤਰਸਦੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਸੁਣ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗੀ: ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਜੰਗਲ ਅਕੇਲੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ। ਰਾਵਣ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ—ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋਵੋ। ਤੇ ਕੂੰਭਕਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ।" "ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਖਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।" "ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ।" "ਮੈਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣ ਜਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ। ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ?" "ਉਹ ਤਾ ਭੈੜੀ ਤੇ ਅਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਜੋੜ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖ, ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।