ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਈ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਮਾਤੰਗੀ, ਸ਼ਾਰਦੂਲੀ, ਸ਼੍ਵੈਤਾ, ਅਤੇ ਸੁਰਭੀ—ਇਹ ਸਭ ਮਾਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਸੁਰਸਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਦਰੂ ਵੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਵਰਨਨ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਰਾਮ ਜੀ, ਸਭ ਹਿਰਣ ਮ੍ਰਗੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ; ਮ੍ਰਗਮੰਦਾ ਤੋਂ ਰੀਛ, ਸ੍ਰਮਰਾ ਅਤੇ ਚਮਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਰੀਛ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਭਦ੍ਰਮਦਾ ਨੇ ਇਰਾਵਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਜਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਐਰਾਵਤ, ਮਹਾਂ ਹਾਥੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੋਇਆ। ਹਰੀ ਤੋਂ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਨਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਸ਼ਾਰਦੂਲੀ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਪੁੱਛ ਵਾਲੇ ਲੰਗੂਰ ਅਤੇ ਬਾਘ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮਾਤੰਗੀ ਤੋਂ ਹਾਥੀ, ਸ਼੍ਵੈਤਾ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਜਣੀਆਂ—ਰੋਹਿਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੰਧਰਵੀ। ਰੋਹਿਨੀ ਨੇ ਗਾਂਵਾਂ ਜਣੀਆਂ, ਗੰਧਰਵੀ ਨੇ ਘੋੜੇ; ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਸੱਪ, ਅਤੇ ਕਦਰੂ ਨੇ ਨਾਗ ਜਣੇ। ਮਨੁ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼੍ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਕਸ਼੍ਤਰੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ, ਵੈਸ਼ ਜੰਘਾ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਜਣੇ। ਅਨਲ ਨੇ ਸਾਰੇ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਜਣੇ; ਵਿਨਤਾ, ਸ਼ੁਕੀ ਦੀ ਪੁਤਰੀ, ਅਤੇ ਕਦਰੂ, ਸੁਰਸਾ ਦੀ ਭੈਣ, ਵੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੱਪ—ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾਗ—ਜਣੇ; ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਦੁਇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਜਣੇ—ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ। ਅਰੁਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਟਾਯੂ ਜਣਿਆ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਤੀ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੇਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਮਝੋ, ਰਾਮ ਜੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਇਥੇ ਰਹਾਂਗਾ; ਇਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਵੋਗੇ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਜਟਾਯੂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਬਾਰੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਂ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਚਵਟੀ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ। ਹੁਣ ਸਤਾਰਾਂਵਾਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ। ਰਾਮ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਉਥੇ ਆਈ। ਉਹ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ, ਅਤੇ ਗੁੰਝੀ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਜੂੜੀ ਦੇਖੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਪਰ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭੈੜੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਤਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਚੌੜੀ ਕਮਰ, ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਗੜੀਆਂ, ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੂਬਸੂਰਤ; ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਤਾਮਬੇ ਵਾਂਗ, ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵਾਲ ਸੁੰਦਰ; ਉਹ ਭੈੜੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਮਨਮੋਹਕ; ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿੱਠੀ, ਪਰ ਡਰਾਉਣੀ। ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਪਰ ਜਵਾਨ; ਉੱਤਮ, ਪਰ ਸ਼ਬਦ ਮ੍ਰਿਦੁ; ਕਰਤੂਤ ਵਿਗੜੀਆਂ, ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਧਰਮਵਾਨ; ਉਹ ਅਸੁਖਦ, ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਸੁਖਦ। ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਕਾਮ-ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: "ਤੁਸੀਂ, ਜਟਾਯੂ ਵਾਲੇ, ਤਪਸਵੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ... ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ ਹੋ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ? ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਰ ਵੀਰਤਾ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀ; ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤਿ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ, ਸੀਤਾ ਹੈ।" "ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ, ਕਿਸ ਦੀ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈ? ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਪ ਰਮਣੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਕਾਮ-ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸੁਣੋ, ਰਾਮ ਜੀ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀ। ਰਾਵਣ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ—ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ।" "ਉਹ ਵੀਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ—ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਕੁੰਭਕਰਣ, ਜੋ ਸਦਾ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਵੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਖਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੀਰ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣੋ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ—ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੀ ਕਰਨਾ?