ਇੱਕ ਵਾਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਖਾਇਆ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਆਨੰਦ ਭਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੜੀ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਜੋ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇਸੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗਲਵੱਕੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਲਦਾਇਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਏਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਗਿੱਧ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਜਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਮਝੇ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਰਾਖਸ ਹੈ ਜੋ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?" ਉਹ ਗਿੱਧ, ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਸਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਜਾਣੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੀ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗਿੱਧ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਰਘੁਨੰਦਨ! ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦਮ ਸੀ, ਫਿਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤਾ, ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼, ਸੰਸ਼੍ਰਯ ਅਤੇ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਥਾਣੁ, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕ੍ਰਤੁ; ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਅਤੇ ਪੁਲਹ ਵੀ। ਦੱਖ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅਪਰਾਅ ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ; ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਖਰੀ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖ ਨੇ ਸੱਠ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਧੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਚੁਣੀਆਂ: ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਾਨੁ ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ; ਤਾਮ੍ਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਵਸਾ, ਮਨੁ ਅਤੇ ਅਨਲਾ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੋਗੀਆਂ ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਗੇ।" ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ! ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਾਨੁ, ਕਾਲਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮਨ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਤੈਂਤੀਸ ਦੇਵਤੇ ਜੰਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਨ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ। ਨਰਕ ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ ਵੀ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਭਾਸੀ, ਸ਼ੇਨੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀ ਹੋਈਆਂ। ਤਾਮ੍ਰਾ ਨੇ ਇਹ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ। ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਨੇ ਉੱਲੂ ਜੰਮਿਆ, ਭਾਸੀ ਨੇ ਬਗਲੇ ਜੰਮਾਏ। ਸ਼ੇਨੀ ਨੇ ਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਗਿੱਧ ਜੰਮਾਏ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ ਨੇ ਹੰਸ ਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੰਸ ਜੰਮੇ। ਉਸ ਨੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਮਿਆ। ਸ਼ੁਕੀ ਨੇ ਨਤਾ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਨਤਾ ਤੋਂ ਵਿਨਤਾ ਧੀ ਹੋਈ। ਹੇ ਰਾਮ! ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਮ੍ਰਿਗੀ, ਮ੍ਰਿਗਮੰਦਾ, ਹਰੀ, ਭਦ੍ਰਮਦਾ, ਫਿਰ ਮਾਤੰਗੀ, ਸ਼ਾਰਦੂਲੀ, ਸ਼੍ਵेता, ਸੁਰਭੀ, ਸੁਰਸਾ ਅਤੇ ਕਦਰੂ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਗ (ਹਿਰਨ) ਮ੍ਰਿਗੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਮ੍ਰਿਗਮੰਦਾ ਤੋਂ ਰਿੱਛ, ਸ੍ਰਿਮਰਾ ਤੇ ਚਮਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਰਿੱਛ ਹੋਏ। ਭਦ੍ਰਮਦਾ ਨੇ ਇਰਾਵਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਜੰਮੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਏਰਾਵਤ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਿਆ। ਹਰੀ ਤੋਂ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਨਰ ਜੰਮੇ। ਸ਼ਾਰਦੂਲੀ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ ਲੰਗੂਰ ਅਤੇ ਬਾਘ ਜੰਮੇ। ਮਾਤੰਗੀ ਤੋਂ ਹਾਥੀ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਨੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਜੰਮੇ। ਫਿਰ, ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ: ਰੋਹਿਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੰਧਰਵੀ। ਰੋਹਿਣੀ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਗੰਧਰਵੀ ਤੋਂ ਘੋੜੇ ਜੰਮੇ। ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਸੱਪ ਜੰਮੇ, ਤੇ ਕਦਰੂ ਨੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ। ਮਨੁ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜੰਮੇ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ। ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ, ਵੈਸ਼ ਜੰਘਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਅਨਲਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਜੰਮੇ। ਸ਼ੁਕੀ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰਸਾ ਦੀ ਭੈਣ ਕਦਰੂ—ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਗ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲੇ, ਜੰਮੇ; ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ: ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਗਿੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ।