ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਆਏ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਸਨ, ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਕੂਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਖਜੂਰ, ਕਠਲ, ਨਿਵਾਰਾ, ਤਿਨਿਸ਼ਾ ਤੇ ਪੁੰਨਾਗਾ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਸੋਭਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਥੇ ਅੰਬ, ਅਸ਼ੋਕ, ਤਿਲਕ, ਕੇਤਕਾ, ਚੰਪਕ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟੇ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਵੀ ਹਰਿਆਲੀ ਪਸਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਚੜ੍ਹ, ਚੰਦਨ, ਨੀਪਾ, ਪਰਨਾਸਾ, ਲਕੂਚ, ਧਾਵਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਖਦੀਰ, ਸ਼ਮੀ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਅਤੇ ਪਟਾਲਾ ਜਿਹੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਇਥੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ।" ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਬਿਛਾਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਝੋਪੜੀ ਨੂੰ ਕੁਸਾ, ਕਾਸਾ, ਨਰਮ ਘਾਹ, ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਲਈ ਬੜੀ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸ਼ਲਾਘਣਯ ਆਵਾਸ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੜੀ ਉੱਤਮ ਖ਼ੁਬੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਝੋਪੜੀ ਵਿਖਾਈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੋਹਣੀ ਝੋਪੜੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬੜੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗਲੇ ਲਾਉਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਫਲਦਾਇਕ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਥੇ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹੇ। ਹੁਣ, ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਸੋਲਵੀਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਘੁਨੰਦਨ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਡਰਾਉਣੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਗਿਦ੍ਹ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਦੇ ਇਹ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" ਉਸ ਵੱਡੇ ਪੰਛੀ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਕੋਮਲ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਜਾਣੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੁਜਾ ਜਨਮੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮੂਲ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵੱਡੀ ਭੁਜਾ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦਮ, ਫਿਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤ, ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼, ਸੰਸ਼੍ਰਯ ਅਤੇ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਥਾਣੁ, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕ੍ਰਤੁ; ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਅਤੇ ਪੁਲਹਾ। ਫਿਰ ਦਕਸ਼, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅਪਰਾਅ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਅਤੇ ਆਖਿਰ ਵਿਚ ਮਹਾਤੀਜੀ ਕਸ਼੍ਯਪ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸੱਠ ਉੱਤਮ ਕੁੜੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਜੋ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਠ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣਾਇਆ: ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਾਨੁ, ਕਾਲਕਾ, ਤਾਮਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਵਸਾ, ਮਨੁ ਅਤੇ ਅਨਲਾ। ਫਿਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੋਗੀਆਂ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋਣਗੇ, ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ।" ਇਸ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਾਨੁ, ਕਾਲਕਾ ਆਦਿ—all ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਤੈਂਤੀਸ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਮਾਰ ਹਨ। ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੈਤਯ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਨਰਕ ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ ਵੀ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਭਾਸੀ, ਸ਼ੇਨੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀ। ਤਾਮਰਾ ਨੇ ਇਹ ਪੰਜ ਕੁੜੀਆਂ ਜਣਮੀਆਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ। ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਨੇ ਉੱਲੂ, ਭਾਸੀ ਨੇ ਬਗਲੇ ਜਣਮਾਏ। ਸ਼ੇਨੀ ਨੇ ਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਗਿਦ੍ਹ ਜਣਮਾਏ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇ ਹੰਸ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਾਜਹੰਸ ਜਣਮਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਚਕਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਣਮ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਕੀ ਨੇ ਨਤਾ ਨੂੰ ਜਣਮਿਆ, ਅਤੇ ਨਤਾ ਤੋਂ ਵਿਨਤਾ ਕੁੜੀ ਹੋਈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਨਤਾ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਮ੍ਰਿਗੀ, ਮ੍ਰਿਗਮੰਦਾ, ਹਰੀ, ਭਦ੍ਰਮਦਾ, ਮਾਤੰਗੀ, ਸ਼ਾਰਦੂਲੀ, ਸ਼ਵੇਤਾ, ਸੁਰਭੀ, ਸੁਰਸਾ (ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ) ਅਤੇ ਕਦਰੂ। ਹੇ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਗ (ਹਿਰਨ) ਮ੍ਰਿਗੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਮ੍ਰਿਗਮੰਦਾ ਤੋਂ ਰਿੱਛ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਮਰਾ ਤੇ ਚਮਰਾ ਤੋਂ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਗਿਦ੍ਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।