ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੱਸ, ਇੱਥੇ ਕਿਥੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਈਏ?” ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਥਾਂ ਲੱਭ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕੀਏਂ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ।” ਰਾਮ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤਾ, “ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੱਕੜ, ਫੁੱਲ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਣ।'' ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੇ, ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇਂ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਹੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਵਾਂ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਥਾਂ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਸੁਹਾਵਣੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਚੌੜੀ ਤੇ ਸਮਤਲ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਹੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਨੰਦਨ, ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਅ।” ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤਲਾਬ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।'' ਇਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਹੰਸ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਨਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਕਈ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਖਜੂਰ, ਕਠਲ, ਨਿਵਾਰਾ, ਤਿਨਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਪੁੰਨਾਗਾ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅੰਬ, ਅਸ਼ੋਕ, ਤਿਲਕ, ਕੇਤਕਾ, ਅਤੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੂਟੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰਥ, ਚੰਦਨ, ਨੀਪਾ, ਪਰਨਾਸਾ, ਲਕੂਚਾ, ਧਵਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਖਦੀਰ, ਸ਼ਮੀ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਨ। ਰਾਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਏ ਸਮੀਤ੍ਰੀ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ।” ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚੌੜਾ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਫਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ, ਲੰਮੇ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰ ਬਣਾਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ, ਕਾਸਾ ਘਾਹ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਨਲੀਆਂ ਨਾਲ ਝੋੰਪੜੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਤਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ-ਯੋਗ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਉਜਲੇ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਨ੍ਹਾਇਆ, ਕਮਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਨਵਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਖਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਸੋਹਣੀ ਝੋੰਪੜੀ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਲਗਾ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਝੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਝੱਫੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਉਸ ਫਲਦਾਇਕ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਝ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਗੌਰ ਫਰਮਾਓ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਘੁਨੰਦਨ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਡਰਾਉਣੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਗਿਦੜ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਦੇ ਇਹ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?” ਤਾਂ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਜਾਣੋ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਘਵ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਨਾਮ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮੁਢਲੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦਮ ਸੀ, ਫਿਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤਾ, ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼, ਸੰਸ਼੍ਰਯਾ, ਤੇ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰ ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਥਾਣੁ, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕ੍ਰਤੁ; ਪੁਲਸਤਯ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਅਤੇ ਪੁਲਹਾ ਵੀ। ਫਿਰ ਦਕਸ਼, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅਪਰਾ ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਹੇ ਰਘਵ; ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਯਪ ਆਖਰੀ ਸਨ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਕਸ਼ ਨੇ, ਜੋ ਪਿਤਾਮਹ ਸੀ, ਸੱਠ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਮ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਅੱਠ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵਰ ਲਈ—ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਾਨੂ ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਵਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਜਟਾਯੂ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ।