ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਚਵਟੀ ਦੇ ਉਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਇਧਰ-ਉਧਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਜਾਣੂ ਹੈਂ। ਦੱਸ, ਕਿਥੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਈਏ?” ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਐਸਾ ਥਾਂ ਲੱਭ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹੀਏ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਸੋਹਣਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਸੁਧ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਲੱਕੜ, ਫੁੱਲ, ਦਰਭਾ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਣ।” ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿਆ, “ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਰਹੋ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸੋਹਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਵਾਂ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਚੁਣਿਆ। ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਤਲ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਵੀਂ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਵਾਸ਼ਪੂਰਨ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ, ਚਕਰਵਾਕ ਹੰਸ ਹਨ, ਨਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਕਈ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਹੋਏ।” ਰਾਮ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ—ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਖਜੂਰ, ਕਠਲ, ਨਿਵਾਰਾ, ਤਿਨਿਸ਼ਾ, ਪੁੰਨਾਗਾ, ਅੰਬ, ਅਸ਼ੋਕ, ਤਿਲਕ, ਕੇਤਕਾ, ਚੰਪਕ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਤਾਵਾਂ, ਰਥ, ਚੰਦਨ, ਨੀਪਾ, ਪਰਨਾਸਾ, ਲਕੂਚਾ, ਧਾਵਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਖਦੀਰ, ਸ਼ਮੀ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਤੇ ਪਟਾਲਾ। ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਮਨੋਹਰ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਜਾਨਵਰਾਂ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। “ਇੱਥੇ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਪੰਛੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਵਸਾਂਗੇ।” ਰਾਮ ਦੇ ਆਖਣ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੁਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਖੂਬ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਈ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਫਰਸ਼, ਲੰਬੇ ਥੰਮਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿਛਾਈਆਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ, ਤੇ ਝੋਪੜੀ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ, ਕਾਸਾ, ਰੀਡ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਆਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਤਲ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ-ਯੋਗ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਕਮਲ ਲਏ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਖਾਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੋਹਣੀ ਝੋਪੜੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਸ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਇਸੀ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਜਾਣਦਾ, ਕਦਰਦਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।” ਇੰਝ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਉਸ ਫਲਦਾਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਸਣ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਰਹੇ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਡਰਾਵਨਾ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਗਿੱਧ ਮਿਲਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪੰਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?” ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸਾਂਤ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਜਾਣੋ।” ਜਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਨਾਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਉਸ ਦੁਜਾ ਜਨਮੇ (ਗਿੱਧ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਮੂਲ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। “ਹੇ ਬਾਹੁਬਲੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦਮ, ਫਿਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤਾ, ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼, ਸੰਸ਼੍ਰਯਾ, ਤੇ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਥਾਣੂ, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਤੇ ਮਹਾਤੀਜੀ ਕਰਤੂ; ਪੁਲਸਤਯ, ਅੰਗੀਰਸ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਤੇ ਪੁਲਹ। ਫਿਰ ਦਕਸ਼, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅਪਰਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਕਸ਼੍ਯਪ—ਇਹ ਆਖਰੀ ਸੀ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦੀਆਂ ਸਠ (60) ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਸਨ, ਹੇ ਰਾਮ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਚਵਟੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ, ਨਵੇਂ ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ।