ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਅਰਣ್ಯਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਗਿੱਧ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਸ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਗਿੱਧ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਤਾ ਨੇ ਨੇਕ ਫਲ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਅੱਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ। ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋਹਤੀਆਂ ਹਨ, ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਸੁਰਸਾ ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ। ਅਰੁਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਜਟਾਯੁ ਸਮਝੋ, ਮੈਂ ਸਯੇਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਵਿਜੇਤਾ।" ਫਿਰ ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾਂ। ਇਹ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਹੋਵੋਗੇ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਬੱਚੀ।" ਰਾਮ ਨੇ ਜਟਾਯੁ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਜਟਾਯੁ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਸੁਣਦੇ ਆਏ ਸਨ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਪੰਛੀ ਜਟਾਯੁ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪਿਆ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਪਤੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ, ਜਦ ਉਹ ਪੰਚਵਟੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਸਾਪਾਂ ਅਤੇ ਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਥਾਂ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਿਥੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਚਵਟੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ-ਨੰਦਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨੈਨਾ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਸੇ ਵੇਖੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਈਏ?" "ਉਹ ਥਾਂ ਚੁਣੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕੀਏ, ਤੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਠੰਢਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਲੱਕੜ, ਫੁੱਲ, ਕੁਸ਼ਾ, ਪਾਣੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਧੀਨ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਰਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਤੇ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਥਾਂ ਚੁਣੀ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਸੁਹਾਵਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮੱਤ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ, ਹੇ ਭਰਾ, ਤੁਸੀਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਓ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਸੋਹਣਾ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਉਹੀ ਸੁੰਦਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ, ਚਕਵਾਕ ਹੰਸ ਤੇ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਰ-ਨੇੜੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਖਜੂਰ, ਕਠਲ, ਨਿਵਾਰਾ, ਤਿਨੀਸ਼ਾ, ਪੁੰਨਾਗ ਆਦਿ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅੰਬ, ਅਸ਼ੋਕ, ਤਿਲਕ, ਕੇਤਕੀ, ਚੰਪਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਲੱਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰਥ, ਚੰਦਨ, ਨੀਪਾ, ਪਰਨਾਸਾ, ਲਕੂਚਾ, ਧਾਵਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਖਦੀਰ, ਸ਼ਮੀ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ, ਪਾਤਾਲਾ ਆਦਿ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਪੰਛੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਾਂਗੇ।" ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚੌੜੀ ਪਤਿਆਂ ਦੀ ਛੱਤ ਵਾਲੀ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਈ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਤੇ ਲੰਬੇ ਬੰਸਾਂ ਨਾਲ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਜਾਇਆ। ਸ਼ਾਮੀ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿਛਾਈਆਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਸ ਕੇ ਬੰਧੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ, ਕਾਸਾ, ਰੇੜਕਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਪੜੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸਮੱਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ-ਯੋਗ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਤੇ ਗਿਆ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਕੁਟੀਆ ਵਿਖਾਈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੋਹਣੀ ਕੁਟੀਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੁਪੜੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਆਨੰਦਤ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਕੰਮ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਫਲਦਾਈ ਥਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਤਕ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਜਿਹਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ। (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।