ਮਨੁ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਖ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ, ਵੈਸ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਕੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੋਤੀਆਂ ਸਨ, ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਸੁਰਸਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਕ; ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ। ਅਰੁਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਜਟਾਯੂ, ਸਯੇਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਾਣੋ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾਂਗਾ; ਇਹ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੂਰ ਹੋਵੋਗੇ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਿਆਰੀ ਬੇਟੀ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਜਟਾਯੂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਸੁਣਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਪੰਛੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਮੋਥਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾੜਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਦਰਵੇਂ ਸਰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ, ਪੰਚਵਟੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਅਸੀਂ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਦੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ; ਇਹ ਪੰਚਵਟੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ।" "ਤੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਠੀਕ ਰਹੇਗੀ?" "ਕੋਈ ਐਸੀ ਥਾਂ ਲੱਭ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੀਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ।" "ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਮਨਮੋਹਕ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੱਕੜ, ਫੁੱਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ।" ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: "ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਰਹਿ ਜਾਏ; ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਮੈਂ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਚੁਣੀ। ਉਹ ਉਸ ਸੁਹਾਵਣੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ; ਇੱਥੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਤੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਵੇਂ।" "ਨੇੜੇ ਹੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।" "ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ।" "ਇਹ ਝੀਲ ਹੰਸਾਂ, ਸਾਰਸਾਂ, ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਬਤਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ, ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇੜੇ, ਅਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।" "ਚਰਚਿਤ ਪਹਾੜ ਵੀ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ ਸਾਲ, ਪਲਮੀਰਾ, ਤਮਾਲਾ, ਖਜੂਰ, ਅਤੇ ਜੈਕਫਰੂਟ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਿਵਾਰਾ, ਤਿਨੀਸ਼ਾ, ਪੁੰਨਾਗਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਮੈਂਗੋ, ਅਸ਼ੋਕ, ਤਿਲਕਾ, ਕੇਟਕਾ, ਅਤੇ ਚੰਪਕ ਰੁੱਖਾਂ, ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਲਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਰਥ, ਚੰਦਨ, ਨੀਪਾ, ਪਰਣਾਸਾ, ਲਕੂਚਾ, ਧਾਵਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਖਦੀਰਾ, ਸ਼ਾਮੀ, ਕਿਮਸ਼ੁਕ, ਅਤੇ ਪਟਾਲਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ।" "ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਹਾਵਣੀ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਪੰਛੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਾਂਗੇ।" ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੁਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਈ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਨਾਲ, ਲੰਬੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾਈ, ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਮੀ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿਛਾਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਟੀਆ ਨੂੰ ਕੁਸ਼, ਕਾਸਾ ਘਾਸ, ਨਲ, ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਤੇ ਗਿਆ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਕਮਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਿਖਾਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਮਮਤਾ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ: "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ। ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗਲੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ, ਜੋ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਫਲਦਾਇਕ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ 'ਚ ਇੰਨਾ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਸਰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।