ਰਾਮਾ ਜੀ, ਦੱਖਣ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਕਸ਼ਿਆਪ — ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਕਸ਼ਿਆਪ ਸੀ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਸਾਠ ਪੁਤਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਸ਼ਿਆਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਸੁੰਦਰ ਪੁਤਰੀਆਂ — ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਨੂ, ਕਾਲਕਾ, ਤਾਮਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ, ਮਨੁ ਅਤੇ ਅਨਲਾ — ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਚੁਣੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਸ਼ਿਆਪ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜਣੋਗੀਆਂ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੋਣਗੇ — ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦਨੂ।” ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਆਦਿਤਯ, ਵਸੂ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਜਨਮੇ; ਦਿਤੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਕਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦਨੂ ਨੇ ਅਸ਼ਵਗ੍ਰੀਵ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਨਰਕ ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ: ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਭਾਸੀ, ਸ਼ੈਨੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀ। ਤਾਮਰਾ ਨੇ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਜਣੀਆਂ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈਆਂ: ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਨੇ ਉੱਲੂ ਜਣੇ, ਭਾਸੀ ਨੇ ਭਾਸ ਪੰਛੀ, ਸ਼ੈਨੀ ਨੇ ਸ਼ਿਕਰੀ ਅਤੇ ਗਿਦ੍ਹ ਜਣੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇ ਹੰਸ ਅਤੇ ਕਲਹੰਸ ਪੰਛੀ ਜਣੇ। ਉਸ ਨੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ ਵੀ ਜਣੇ। ਸ਼ੁਕੀ ਦੀ ਧੀ ਨਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਤਾ ਦੀ ਧੀ ਵਿਨਤਾ ਸੀ। ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ ਨੇ ਦਸ ਪੁਤ੍ਰ ਜਣੇ: ਮ੍ਰਿਗੀ, ਮ੍ਰਿਗਮੰਡਾ, ਹਰੀ, ਭਦ੍ਰਮਦਾ, ਮਾਤੰਗੀ, ਸ਼ਾਰਦੂਲੀ, ਸ਼ਵੇਤਾ, ਸੁਰਭੀ, ਸੁਰਸਾ ਅਤੇ ਕਦਰੂ। ਮ੍ਰਿਗੀ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿਰਨ ਜਣੇ; ਮ੍ਰਿਗਮੰਡਾ ਤੋਂ ਰੀਛ; ਸ੍ਰਮਰ ਅਤੇ ਚਮਰ ਵੀ। ਭਦ੍ਰਮਦਾ ਨੇ ਧੀ ਇਰਾਵਤੀ ਜਣੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਰਾਵਤ — ਮਹਾਂ ਹਾਥੀ — ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਹਰੀ ਤੋਂ ਵਾਨਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਤਪਸੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਾਰਦੂਲੀ ਤੋਂ ਗੋਲਾਂਗੂਲ ਅਤੇ ਬਾਘ ਦੇ ਬੱਚੇ ਜਣੇ। ਮਾਤੰਗੀ ਤੋਂ ਹਾਥੀ ਜਣੇ; ਸ਼ਵੇਤਾ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਜਣੇ। ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਦੋ ਧੀਆਂ: ਰੋਹਿਨੀ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵੀ — ਰੋਹਿਨੀ ਨੇ ਗਾਂਵਾਂ ਜਣੀਆਂ, ਗੰਧਰਵੀ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਜਣੇ। ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਸੱਪ ਜਣੇ, ਕਦਰੂ ਨੇ ਨਾਗ ਜਣੇ। ਮਨੁ ਨੇ ਕਸ਼ਿਆਪ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਣੇ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਖਸ਼ਤ੍ਰੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ, ਵੈਸ਼ ਪਿੱਠ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਜਣੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਅੱਗ-ਰਹਿਤ ਰੁੱਖ ਵੀ ਜਣੇ। ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀ ਪੌਤੀਆਂ, ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਸੁਰਸਾ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪ ਜਣੇ; ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ: ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ। ਅਰੁਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਨਮਿਆ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੈਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਟਾਯੂ ਜਾਣੋ, ਰਾਮਾ ਜੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਾੜ੍ਹਾ ਜੰਗਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੂਰ ਹੋਵੋਗੇ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਜਟਾਯੂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਪਤੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਦਰਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਪੰਚਵਟੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਆਖਿਆ: “ਸੰਤ ਦੇ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ; ਇਹ ਪੰਚਵਟੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ। ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ। ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਈਏ?” “ਉਹ ਥਾਂ ਲੱਭੋ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਸਕੀਏ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ, ਫੁੱਲ, ਦਰਬਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੇੜੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ।” ਰਾਮਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਕਕੁਤਸਥ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਰਹੋ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਹਾਵਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਖੋ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਥਾਂ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸੁਹਾਵਣੇ ਥਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ: “ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ; ਇੱਥੇ, ਮਿੱਠਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਓ।” ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣਾ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ।