ਅਗਸਤਿ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਦਿਤੇ। ਫਿਰ, ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਤੇ ਹੀਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ!” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇਹ ਅਟੱਲ ਬਾਣ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਹ ਦੋ ਅਖੂਤ ਤੂਣ, ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੂਣਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਬਾਣ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਇਹ ਤਲਵਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਿਆਨ ਵਿਚ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।” ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇਸ ਧਨੁ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਦੇ ਮਹਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾਰ ਮਹਿਮਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਧਨੁ, ਤੂਣ, ਬਾਣ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਵਜਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰਨੀਅ ਅਗਸਤਿ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰੰਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੇਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਭਲਾਈ ਮਿਲੇ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹੋ।” ਉਹ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਦੌਰ-ਰਾਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ, ਜਾਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਨਾਜੁਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੋਂ ਡਰੀ ਨਹੀਂ; ਪਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਉਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਖਤਰੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ; ਉਹ ਨੇ ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਉਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਆ ਗਈ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ: ਸੁਖ ਸਮੇਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਬਿਜਲੀ, ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਗਰੁੜ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਦੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇਵੀਆਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ, ਹੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਵਸੇਗਾ।” ਅਗਸਤਿ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਵਾਂਗ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਥਾਂ ਦੱਸੋ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਰੁੱਖ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਕੇ, ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕਾਂ।” ਅਗਸਤਿ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਨਿਆਇਕ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਉਥੇ ਜਾ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸੋ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ। ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਲਈ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ-ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਪੰਚਵਟੀ ਜਾ, ਉਹ ਜੰਗਲ-ਇਲਾਕਾ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ, ਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ; ਉਥੇ ਮੈਥਿਲੀ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗੀ। ਉਥੇ ਜੜ੍ਹਾਂ-ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਨਿਰਜਨ, ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵੀ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਤੇ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਮਹਾਂ ਮਧੂਕ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਹੇ ਵੀਰ; ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਾਰ ਕਰ, ਤੇ ਇੱਕ ਵਟ-ਰੁੱਖ ਵੀ ਆਏਗਾ। ਫਿਰ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਲੇਟੂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਚਵਟੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।” ਅਗਸਤਿ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਸੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਪੰਚਵਟੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਧਨੁ-ਧਾਰੀ, ਤੂਣ ਲਗਾ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਡਰ-ਰਹਿਤ, ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਹੁਣ, ਚੌਦਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਂ-ਮੂੜ੍ਹ, ਡਰਾਉਣੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਵੱਛਾ-ਪੰਛੀ ਦੇਖਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਪੰਛੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?” ਉਹ ਪੰਛੀ ਨੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿਤਰ ਜਾਣੋ।” ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੇ ਨਾਮ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼-ਕਥਾ ਤੇ ਜਨਮ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਉਤਪੱਤੀ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤਿਕਰਤਾ ਹੋਏ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਭ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਕਰਦਮ ਪਹਿਲਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤ; ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼, ਸੰਸ਼੍ਰਯ, ਤੇ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰ ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ।