ਇਹ ਵੱਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ ਦਸ਼ਰਥ ਪਿਤਾ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੌਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਅਜੇ ਸੌਲਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੂਰੀ ਅਕ੍ਸ਼ੌਹਿਨੀ ਫੌਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਸਰਦਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪ ਇਸ ਫੌਜ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਵੀਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾਓ।" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਹੋਰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਖੁਦ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦ ਤਕ ਮੇਰੀ ਸਾਂਸ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਤ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਵ੍ਰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾਓ।" "ਰਾਮ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਜੰਗ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਉਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਸਹੀਣ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚੌਣੀ ਵਾਲੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਲੈ ਚਲੋ। ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾਓ। ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਪਿਆਰ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾਓ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਿੰਨੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਉਹਦੇ ਪਿਓਣੇ ਕੌਣ ਹਨ, ਉਹ ਆਪ ਕੌਣ ਹਨ? ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ? ਤੇ ਰਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ?" "ਕੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕੁਝ ਚਲਾਕ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਾਂ।" "ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਗਰਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਹੈ, ਜੋ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਰ ਦਿਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਕਿ ਰਾਵਣ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਤੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਆ ਕੇ ਯਜਨਾ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।" "ਉਸ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਤੇ, ਦੋ ਜਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸ—ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ—ਜੋ ਬੜੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਅਕਿਸਮਤੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗੇ ਹੋ।" "ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਪੰਛੀ, ਤੇ ਸੱਪ ਵੀ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ? ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਬਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਵਣ ਦਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸੁੰਦ ਤੇ ਉਪਸੁੰਦ ਵਰਗੇ ਜੰਗੀ ਹਨ।" "ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬੜੇ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।" "ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਹਠੀਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਘੀ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇਕਵੀ ਸੰਗ੍ਰਹ ਦਾ ਵਰਨਨ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਪਰ ਹੌਂਸਲੇ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਹ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਚ ਕੁਲ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਜੇ ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਕਾਂਪ ਉਠੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਿਆਂਪ੍ਰੀਤ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ: "ਤੁਸੀਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਆਪ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਅਡੋਲ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਰਾਘਵ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹੋ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿਓ।" "ਜੋ ਆਦਮੀ ‘ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ’ ਆਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਤੇ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਪੁੰਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਭੇਜੋ।" "ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾੜ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਆਪ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਲਵਾਨ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ।" "ਉਹ ਆਪ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲ-ਅਚਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਜਾਣ ਸਕੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਡਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਚਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਹੋਈ।