ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰਾਮਾਯਣਮ੍

ਅਗਸਤਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ, “ਧੰਨ ਹੈ, ਕਿ ਰਾਮ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਹਨ।” ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਰ-ਯੋਗ ਰਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ “ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ” ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹਨ?”—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੀ ਮਿਲ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਕੁਤਥਸ ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਕਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਗਸਤਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੰਦਰ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਅਗਨੀ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਮਹਿੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਤ, ਸੋਮ, ਭਗਾ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੇਖੇ। ਧਾਤ੍ਰ, ਵਿਧਾਤ੍ਰ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਗਾਯਤ੍ਰੀ, ਵਸੂਆਂ, ਨਾਗਰਾਜ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਇਹ ਸਭ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਆਪ ਆਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਆਦਰਨੀਅ ਅਗਸਤਿ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਅਗਸਤਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਕੁਤਥਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ ਅਤੇ ਹਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ।” ਅਗਸਤਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕੀਤਾ, ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਆਪ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਝੂਠਾ ਗਵਾਹ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਆਏ ਹੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਸਤਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਫਲ, ਮੂਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। “ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਇਹ ਅਫ਼ਲ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੀਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੋ ਅਖੁੱਟ ਤੂਣੀਰ ਮੈਨੂੰ ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਤੂਣੀਰ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਿਆਨ ਵਾਲੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।” “ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾਰ ਯਸ਼ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਧਨੁਸ਼, ਤੂਣੀਰ, ਤੀਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਵਜ੍ਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਨਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਅਗਸਤਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਤੇਰੀ ਚੰਗੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਹੋ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਸਤੇ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਕਲਾਂਤੇ ਹੋ ਜਾਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਤਰਸ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਉਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿਗੀ। ਪਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ।” “ਜਿਵੇਂ ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ—ਜਦ ਤਕ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ਤੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਵਸੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਅਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ। ਪਰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਥਾਂ ਦੱਸੋ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਰੁੱਖ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੱਸ ਸਕਾਂ।” ਤਦ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਝ ਪਲ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਆਖੇ।