ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਇਉਂ ਹੈ— ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਇਹ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ" ਆਖਿਆ ਤੇ ਅੱਗ-ਕੁੰਡ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ਯ, ਜੋ ਆਗਸਤਯ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਆਗਸਤਯ ਦੇ ਆਦਰਯੋਗ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਵੋਗੇ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।" ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਸ ਪਾਸ ਬੈਠੀ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਬੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਆਦਰਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਉਣ।" ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼," ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੁਚਿਤ ਕੀਤਾ। "ਕੌਣ ਹਨ ਇਹ ਰਾਮ? ਉਹ ਖੁਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਣ," ਆਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਮਿਲ ਕੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਉਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸੀ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਹਿਰਣ ਚਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਆਸਥਾਨ, ਅੱਗ ਦਾ ਥਾਨ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਮਹਿੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਤ, ਸੋਮ, ਭਗਾ, ਕੂਬੇਰ, ਧਾਤਾ, ਵਿਧਾਤਾ, ਵਾਯੂ, ਮਹਾਤਮਾ ਵਰੁਣ, ਗਾਯਤਰੀ, ਵਸੂ, ਨਾਗਰਾਜ, ਗਰੁੜ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਵੇਖੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਆਪ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ! ਇਹ ਆਦਰਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਆਪ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਤਾ-ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਤਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜੇ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲ ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ।" ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਿਥੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਬੈਠ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਤਿਥੀ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਨਾ, ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਤੇ ਯੋਗ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਝੂਠਾ ਗਵਾਹ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤਿਥੀ ਵਜੋਂ ਆਏ ਹੋ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਫਲ, ਮੂਲ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਸੀ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼, ਸੋਨੇ ਤੇ ਹੀਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਬਾਣ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੋ ਅਖੁੱਟ ਤੋਣੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਤੋਣੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਲਵਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਿਆਨ ਵਾਲੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਕਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੂੰ ਇਹ ਧਨੁਸ਼, ਤੋਣੀਆਂ, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ, ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਵਜਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ— ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ! ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਲੰਮੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਗਏ ਹੋਵੋ ਜਾਂ ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਰਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਿਥੀ ਧਰਮ ਸਮਝਾਇਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ ਉਪਹਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।