ਰਾਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਲਪਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕਈ ਦਰੱਖਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਡਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਊਚੇ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਾਗ-ਵਾਧਕ ਤੇ ਵੀਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤਿਆ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਥਕੇ ਹੋਏਆਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਇਹ ਜੰਗਲ ਘਣੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੱਕੜ-ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ, ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਹੁੰਫੇਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਣ-ਸਥਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੀ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਦੀ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮਹਾਨ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਮੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜਣਗੇ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਹੇ ਸੁਖਮਈ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਿਤਾਵਾਂਗੇ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਯਮਤ ਅਹਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਗਸਤਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਝੂਠਾ, ਨਿਰਦਈ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਜਾਂ ਬੁਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਇਹ ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇਵ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀ, ਸਭ ਸੰਯਮਤ ਅਹਾਰ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਯਕਸ਼ਤਾ, ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਸੀਂ ਆਸ਼ਰਮ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸ ਕਿ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਅਰੰਣ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੋਵੇ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਇਸ ਬਹੁਤ ਜੰਗਲੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰੋ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਬੋਲਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਉਹ ਅੱਗ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਮ ਆਏ ਹਨ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕੇ। ਉਹ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ। ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਇਹ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਹੁਕਮ ਕਰੋ।” ਫਿਰ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਧੰਨ ਹੈ, ਕਿ ਰਾਮ ਇੰਨੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਆਉਣ।” ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ।” ਫਿਰ ਉਹ ਜਲਦੀ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਕੌਣ ਹਨ ਇਹ ਰਾਮ? ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਣ, ਅਤੇ ਆਪ ਅੰਦਰ ਆਉਣ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾਏ। ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਹਰਣਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਦੇਖੀ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਥਾਂ, ਅੱਗ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਵਿਣੁ, ਇੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਤ, ਸੋਮ, ਭਗਾ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤ੍ਰ ਦੇ ਸਥਾਨ, ਵਾਯੂ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਰਨ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਾਯਤਰੀ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਵਸੁਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਸਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਦਰ-ਪੂਰਵਕ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਾਸ ਸੀ।