ਇਹ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਵਾਸਤੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਅਤੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਾਧੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਥੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਉਹ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ। ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, "ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚਲ ਪਏ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਗਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ, ਕਠਲ, ਸਾਲ, ਵੰਜੁਲਾ, ਤਿਨਿਸ਼ਾ, ਚਿਰਬਿਲਵ, ਮਧੂਕ, ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਟਿੰਡੂ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੇਖੇ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਰੁੱਖ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਚਾਨਣ ਕਰ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੁਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਰੁੱਖ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਸਾਰੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਹੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਜੰਗਲ ਗਾੜ੍ਹੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਛਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਣ-ਸਥਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਹ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਡਰਾਵਨੀ ਬਣ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਉਸ ਧਰਮੀ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦਕਰਮੀ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" "ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਵਧਿਆ।" ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਹੈ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਯ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਿਸਦੀ ਆਯੁ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਸਦਾ ਭਲਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੀ ਆਮਦ ਉੱਤੇ ਸਾਨੂੰ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਮਿਲਾਵੇਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਸ ਜਤਾਈ, "ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਬਾਕੀ ਦਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਿਤਾਵਾਂਗਾ।" "ਇਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਰੇ ਸੰਯਮਿਤ ਆਹਾਰ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਅਗਸਤਯ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਝੂਠਾ, ਨਿਰਦਈ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀ, ਸਾਰੇ ਸੰਯਮਿਤ ਆਹਾਰ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਗਏ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਭ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਕਸ਼ਤਾ, ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਾਂ, ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਅਸੀਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਇਸ ਜੰਗਲੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾਓ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਧੂ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ' ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਅੱਗ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਾਰਨ ਵਧੇਰੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ।" "ਉਹ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ; ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਤੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਧੰਨ ਹੈ, ਅੱਜ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਰਾਮ, ਆਦਰ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਵੇ।