ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਸਿਰਮੌਰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਅਲਿਪਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਯਜਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੈਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਯਜਨਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਛਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਤੇ ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋਏ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਘੁੱਸ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ ਦਸ਼ਰਥ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਅਚੇਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸੰਭਲ ਕੇ, ਉਹ ਬੋਲੇ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੈਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਅਜੇ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੂਰੀ ਅਕ੍ਸ਼ੌਹਿਨੀ ਫੌਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਮਾਲਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪ ਇਸ ਫੌਜ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਵੀਰ ਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ। ਮੈਂ ਆਪ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਹਨ, ਮੈਂ ਰਾਤ-ਚਰੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਯਜਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਜੰਗ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ਸ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਮ ਢੀਠ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੀਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੋ। ਹੇ ਕਉਸ਼ਿਕ, ਮੈਂ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਾਮ ਲਈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਗੇ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਕੌਣ ਹਨ? ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਰਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ? ਕੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਜਾਂ ਚਲਾਕ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਪਣੇ ਬਲ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘਮੰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਹੈ, ਜੋ ਪੌਲਸਤਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਯਜਨਾ ਭੰਗ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ ਤੇ, ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਸੁਬਾਹੁ, ਇਹ ਦੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਯਜਨਾ ਭੰਗ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਅਭਾਗਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਪੰਛੀ, ਤੇ ਸੱਪ ਵੀ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਬਾਤ? ਰਾਵਣ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਂਯੋਧਾ ਰਾਵਣ ਦਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸੁੰਦਾ ਤੇ ਉਪਸੁੰਦਾ ਵਰਗੇ ਯੋਧਾ ਹਨ। ਉਹ ਦੋ, ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਸੁਬਾਹੁ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਭੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬੜੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ ਵਿਚ ਘੀ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਵੀ ਸਰਗਾ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਪਰ ਅਡੋਲ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਉਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਹ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਰਣੈ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਓ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।" ਜਦੋਂ ਗਿਆਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਭੈ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਥਿਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਿਤਾ-ਵਾਤਸਲਤਾ, ਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਵਾਪਰਿਆ।