ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਪਈ ਹੋਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਦਿਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਲੰਬਾ ਧੂੰਆਂ ਉਠ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਿੱਜੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਅਗਤੱਸ੍ਯ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਥੇ ਕਦੇ ਕ੍ਰੂਰ ਵਾਤਾਪੀ ਅਤੇ ਇਲਵਲਾ, ਦੋ ਭੈਣ ਭਰਾ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਾਤਕ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇਲਵਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਂਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਤਾਂ ਇਲਵਲਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਦਾ, 'ਵਾਤਾਪੀ, ਬਾਹਰ ਆ!'। ਫਿਰ, ਵਾਤਾਪੀ, ਮੇਂਡੇ ਵਾਂਗ ਮੀਂਹਦਾ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਮਾਸ-ਭੋਖੀ ਅਸੁਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਤੱਸ੍ਯ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਪੀ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ। ਭੋਜਨ ਮਗਰੋਂ, ਜਦ ਇਲਵਲਾ ਨੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਬਾਹਰ ਆ!', ਤਾਂ ਅਗਤੱਸ੍ਯ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਣ ਲਗੇ, 'ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪਚਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇਰਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਭਰਾ, ਜੋ ਮੇਂਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਮਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?'। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਇਲਵਲਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸੜ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਝੀਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਨੇ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਤਕ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਥੇ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੂਲ-ਫਲ ਖਾਧੇ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਅਗਤੱਸ੍ਯ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਹੁਣ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ, ਕਠਲ, ਸ਼ਾਲ, ਵੰਜੁਲਾ, ਤਿਨਿਸ਼ਾ, ਚਿਰਿਬਿਲਵ, ਮਧੂਕ, ਬਿਲਵ ਤੇ ਤਿੰਦੁਕ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੇਖੇ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜੰਗਲੀ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੇਲਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਦਰੱਖ਼ਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਰੌਂਦੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਬਾਂਦਰ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਕਈ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੁਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਦਰੱਖ਼ਤ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।" ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਗਤੱਸ੍ਯ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਉਸਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਿਰਗਾਂ ਦੇ ਠੰਢੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ—ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਤਾਂ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਉਸ ਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਉਸ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦ-ਕਰਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਗਤੱਸ੍ਯ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਮੀ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੁਭਾਵਕ ਮਿਰਗ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਸਦਾ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਮਰਬੱਧ, ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਭਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏਗਾ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਅਗਤੱਸ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਹੇ ਭਾਈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦਿਨ ਬਿਤਾਵਾਂਗੇ। ਇੱਥੇ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਜਮਵਾਨ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਗਤੱਸ੍ਯ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।