ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇਖੇ, ਜੋ ਫਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਪਿੱਪਲੀ ਦੀ ਤੀਖੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਜੋ ਬਿਲੀ ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਟੀ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਠ ਰਹੀ ਧੂੰਆਂ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦਿਸਦੀ ਸੀ। ਇਕੱਲੇ ਸਨਾਨ-ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।” ਉਹ ਭਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਣ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਥੇ, ਕਦੇ, ਵਤਾਪੀ ਅਤੇ ਇਲਵਲਾ—ਦੋ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਨਿਰਦਈ ਅਸੁਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰੇ ਸਨ—ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਲਵਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਝੂਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਭੋਜਨ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਲਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖਵਾਉਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖਾ ਲੈਂਦੇ, ਇਲਵਲਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਦਾ, “ਵਤਾਪੀ, ਬਾਹਰ ਆ!” ਫਿਰ, ਵਤਾਪੀ, ਰਾਮ ਵਾਂਗ ਮੈਮਿਆਂ ਕਰਦਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਚੋਂ ਫਟ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਂਦਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਧ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਤਾਪੀ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, “ਸਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ” ਆਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਲਵਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, “ਬਾਹਰ ਆ!” ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ, ਹੱਸ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪਚ ਗਿਆ, ਤੇਰਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਭਰਾ ਰਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬਾਹਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਇਲਵਲਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਸਤਿਆ, ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਇਲਵਲਾ ਨੂੰ ਜਲਾਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਉਸ ਭਰਾ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਇਹ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਝੀਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਫਲ ਅਤੇ ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ। ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਰਾਮ, ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ, ਫਣਸ, ਸਾਲ, ਵੰਜੁਲਾ, ਤਿਨਿਸ਼ਾ, ਚਿਰਿਬਿਲਵਾ, ਮਧੂਕ, ਬਿਲਵਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਦੂਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੇ। ਉੱਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਦਰੱਖਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਰੌਂਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਅਤੇ ਕਈ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਪਖੀਰਾਂ ਦੀ ਮਸਤ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮੌਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।” ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ, ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ, ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਥਕੇ ਹੋਏ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਗਾੜ੍ਹ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਛਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਨਰਮ ਹਿਰਨਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਣ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਉਸ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ, ਰਾਤ-ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਜੈਯ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਗਸਤਿਆ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਚੰਗੇ ਹਿਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।