ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਸੀਤਾ, ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਸਕਣ। ਫਿਰ ਗਿੱਧ ਸੰਪਾਤੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਾਜ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜ ਸਰਦਾਰਾਂ, ਸੱਤ ਮੰਤਰੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਅਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ, ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ, ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਵਾਨਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਚੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, "ਸੀਤਾ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ੁਕ ਕੀਤਾ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਨਲ ਨੇ ਪੂਲ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਪੂਲ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਲਾਜ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਡਿੱਠੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਭਰਤ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਫਿਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਕ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਟਾ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ, ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਲੋਕ ਖੁਸ਼, ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਧਨ-ਧਾਨ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ, ਨੈਤਿਕ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਗਏ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾ ਵੇਖੀ; ਔਰਤਾਂ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਨਿਭਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਨਾ ਹੋਈਆਂ। ਅੱਗ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਡੁੱਬੇਗਾ ਨਹੀਂ, ਹਵਾ ਜਾਂ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਤਯੁਗ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਗੇ; ਰਾਮ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਸ-ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਘਵ, ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਕੇ, ਚਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦਸ ਸੌ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਪੁਣਯਮਈ ਕਥਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਰਾਮ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਸ਼ਤਰੀ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਣਿਕ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮੀ, ਵਾਕ-ਚਤੁਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਜਹਨਵੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ। ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਦਾ ਘਾਟ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਇਆ, ਸੁੰਦਰ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਭਰਦਵਾਜ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਰੱਖ ਦੇ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਛਾਲਾ ਲਿਆ ਆ; ਮੈਂ ਇਥੇ, ਤਮਸਾ ਦੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਘਾਟ ਤੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।" ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਦੇ ਆਖਣ ਤੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛਾਲਾ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛਾਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਤਮ-ਸਯਮ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਨੇੜੇ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਜੋੜਾ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇਖੇ, ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਰਹਿਤ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਕ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ, ਸਾਧੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਮਰਦ ਕ੍ਰੌਂਚ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।